Αββαείο του Στράχωφ

Η βιβλιοθήκη του αββαείου του Στράχωφ στην Πράγα με τις δύο πασίγνωστες για τον διακοσμητικό τους πλούτο αίθουσες, τη Θεολογική και τη Φιλοσοφική, ιδρύθηκε από τα μέλη του τάγματος των S4Prémontrés στη Βοημία και τη Μοραβία. Ο αρχικός πυρήνας της βιβλιοθήκης χρονολογείται από την εποχή της θεμελίωσης του αββαείου, τον 12ο αιώνα και συγκεκριμένα το 1143, δηλαδή δέκα χρόνια περίπου μετά τον θάνατο του Norbert, ιδρυτή του τάγματος.

Ο Norbert γεννήθηκε μεταξύ του 1080 και 1085 από οικογένεια ευγενών, τους Gennep, στα περίχωρα της πόλης Xanten της Βεστφαλίας και από την παιδική του ηλικία αφιερώθηκε στην εκκλησία. Εντάχθηκε στο τάγμα του αγίου Βικτωρίου στο Xanten και εργάστηκε στην αυλή του αρχιεπισκόπου Φρειδερίκου νon Schwarzenburg στην Κολωνία. Σύντομα απέκτησε το αξίωμα του γραμματέα στην αυτοκρατορική αυλή και έλαβε ενεργό μέρος στη διαμάχη του πάπα Πασκάλ Β΄ με τον αυτοκράτορα Eρρίκο Ε΄. Το 1115, μετά το ανάθεμα του πάπα στον Ερρίκο, ο Norbert επανήλθε στη γενέτειρά του, το Xanten, αλλάζοντας ριζικά τις πεποιθήσεις του και τα πρότυπά του. Εγκατέλειψε τις συναναστροφές με τους κοσμικούς κύκλους, αφοσιώθηκε στη μελέτη, χειροτονήθηκε διάκονος και σε ηλικία περίπου 30 ετών χάρισε τα υπάρχοντά του στους φτωχούς και άρχισε να περιηγείται την Ευρώπη ως μετανοών προσκυνητής. Διέσχισε τη Γαλλία, το Βέλγιο και τμήμα της Γερμανίας, υπερασπιζόμενος την Καθολική Εκκλησία και καυτηριάζοντας τους ιερείς για τον έκλυτο βίο τους, ωσότου απέκτησε τους πρώτους οπαδούς του με τους οποίους εγκαταστάθηκε σε ένα απομακρυσμένο μέρος της βόρειας Γαλλίας, το Prémontré.

Κατά τη νύχτα των Χριστουγέννων του 1121 και μετά τη λειτουργία που τέλεσαν ο Norbert και οι οπαδοί του, γεννήθηκε ουσιαστικά η Ordre des Chanoines Réguliers de Prémontré. Στις 12 Φεβρουαρίου 1126, ο πάπας Ονόριος Β΄ κατοχύρωσε το τάγμα τους με βούλλα «Apostolicae disciplinae sectantes» και την ίδια χρονιά ο Norbert χειροτονήθηκε αρχιεπίσκοπος του Μαγδεμβούργου. Από τη στιγμή εκείνη αποδύθηκε σε αγώνα για τη διαφύλαξη του τρόπου ζωής που επέβαλλε η πειθαρχία του τάγματος, ενώ παράλληλα συμμετείχε στην προσπάθεια εκχριστιανισμού των Βαλτικών χωρών. Ονομάστηκε καγκελάριος του αυτοκράτορα της Αυστροουγγαρίας. Στον γυρισμό του από ένα ταξίδι στη Ρώμη, μετά τη διαμάχη του πάπα Ιννοκέντιου Β΄ και του ψευδο-πάπα Ανακλείτου Β΄, αρρώστησε και πέθανε στο Μαγδεμβούργο στις 6 Ιουνίου του 1134. 

Το μοναστήρι του Στράχωφ δεν ιδρύθηκε απευθείας από το τάγμα των Prémontrés, αλλά κυρίως έπειτα από παραινέσεις του επισκόπου του Olomouc, Jindřich Zdík (εκπρόσωπος του τάγματος στη S13Βοημία και τη Μοραβία) προς το αββαείο του Steinfeld στην πεδιάδα του Ρήνου, με την παράκληση να στείλουν μια ομάδα του τάγματος των Prémontrés και στην Πράγα. Οι πρώτοι μοναχοί έφθασαν στην Πράγα το 1140 και τρία χρόνια αργότερα συγκροτήθηκε το πρώτο κοινόβιο που ονομάστηκε όρος «Sion», γνωστό ως Strahov. Η επίδραση του Στράχωφ στην πνευματική, την κοινωνική και την πολιτισμική ζωή της Μοραβίας και της Βοημίας ήταν τόσο πολύπλευρη και σημαντική, ώστε το αββαείο να καταστεί εξαρχής εκπαιδευτικό κέντρο και απαραίτητος σταθμός για κάθε σημαντικό στοχαστή και καλλιτέχνη της αυτοκρατορίας. Δυστυχώς όμως το μοναστήρι δεν κατόρθωσε να μείνει ανέγγιχτο κατά τους δύσκολους χρόνους που πέρασε η Βοημία. Επανειλημμένα παραδόθηκε στις φλόγες και καταστράφηκε κατά τη διάρκεια των πολέμων των Ουσιτών και της αντιμεταρρύθμισης· παρέμεινε δε έρημο για δεκαοκτώ χρόνια. Τη σημερινή λαμπρή μορφή του το αββαείο την οφείλει σε μια αναγεννησιακή περίοδο που άρχισε το 1586 με πρωτοβουλία του αυτοκράτορα Ροδόλφου Β΄ και συνεχίστηκε ως τον 19ο αιώνα.

Λίγες είναι οι ευρωπαϊκές βιβλιοθήκες που μπορούν να καυχώνται ότι έχουν συνεχή ιστορία από τον 12ο αιώνα· στην Πράγα όμως, όχι μόνο η βιβλιοθήκη του Στράχωφ αλλά και η Capitular, έχουν τις ρίζες τους στη ρωμανική εποχή (μέσα του 12ου αιώνα). Τουλάχιστον πέντε κώδικες που χρονολογούνται από την εποχή εκείνη βρίσκονται στη βιβλιοθήκη του Στράχωφ, ενώ άλλοι τέσσερις φυλάσσονται σε βιβλιοθήκες της Πράγας. Γραμμένοι όλοι από το ίδιο χέρι και με το διακριτικό Iste liber est ecclesie montis Syon, que et Strahov dicitur, προέρχονται από τοπικό βιβλιογραφικό εργαστήριο το οποίο πιθανότατα ιδρύθηκε από τον επίσκοπο Zdík. Oι κώδικες αυτοί φαίνεται ότι δωρήθηκαν από τον Zdík στο Στράχωφ για να υποστηρίξουν τις πνευματικές αναζητήσεις των μοναχών του νεοσύστατου αββαείου, καθώς και των οπαδών του τάγματος. Ανάμεσα σ’ αυτούς διακρίνουμε έργα του Μεγάλου Γρηγορίου, Moralia και δύο τόμους του ιερού Αυγουστίνου, De civitate Dei, ο πρώτος από τους οποίους είναι ο διάσημος κώδικας Hilbedert (από τα ωραιότερα δείγματα της βοημικής τέχνης του 12ου αιώνα). Τα ευρήματα αυτά αποδεικνύουν ότι η ζωή των μοναχών δεν περιοριζόταν στο μοναστήρι, ιδιαίτερα μάλιστα μετά την καταστροφική φωτιά του 1258 και τη μακρόχρονη εγκατάλειψη του ως το 1438, οπότε τμήμα της βιβλιοθήκης φυλασσόταν έξω από το Στράχωφ. 

To αββαείο και η βιβλιοθήκη του Στράχωφ ξαναβρήκαν την παλιά τους αίγλη και γνώρισαν μέρες δόξας κατά την εποχή της επισκοπείας του Jan Lohelius (1586-1612), καθώς ο τελευταίος έδωσε νέαS14 πνοή στα μέλη του τάγματος των Prémontrés. Η βιβλιοθήκη ανασυγκροτήθηκε, όπως και τα άλλα κτίσματα του αββαείου και ο νέος πυρήνας βιβλίων, τον οποίον δημιούργησε ο Jan Lohelius, εμπλουτίστηκε ακόμη περισσότερο από τον διάδοχό του Kašpar Questenberg. Κατά το τέλος του Τριακονταετούς Πολέμου, μεγάλο τμήμα της βιβλιοθήκης κατασχέθηκε από τον σουηδικό στρατό· συγκεκριμένα 19 μεγάλα κιβώτια με βιβλία αξίας 20.000 γκούλντεν. Το 1665, όταν επίσκοπος της Μονής ήταν ο Vincenc Frank, η βιβλιοθήκη εμπλουτίστηκε με την αγορά των βιβλίων του Freisleben από την Jihlava για 3.000 γκούλντεν. Λίγα χρόνια αργότερα, χάρη στον επίσκοπο Jeroným Hirnheim, το Στράχωφ θα αποκτήσει ένα χώρο για να στεγάσει τη βιβλιοθήκη του, την ονομαζόμενη Θεολογική αίθουσα που ολοκληρώθηκε το 1671 και ήταν ανάλογη με την λαμπρότητα που είχε πλέον το αββαείο. Όταν καταμετρήθηκαν τα βιβλία μετά τον θάνατο του Hirnheim, το 1678, αριθμούσαν 5.564 τόμους. 

Aπό τα τέλη του 17oυ αιώνα, άρχισαν να φθάνουν στη βιβλιοθήκη του Στράχωφ δωρεές, κληροδοτήματα, αλλά και ολόκληρες συγκροτημένες βιβλιοθήκες που ανήκαν σε εκκλησιαστικούς αξιωματούχους strahov 1και καθηγητές του Πανεπιστημίου της Πράγας, όπως του πρύτανη του αγίου Vitus, Jiří Pontan από το Breitenberk, του νομικού Jan K. Schambogen και του φυσικού Jan F. Löw από το Erlsfeld. Το 1756 ένας νέος κατάλογος ανεβάζει τον αριθμό των βιβλίων σε 12.000 τόμους, ενώ δύο ακόμη σημαντικές βιβλιοθήκες (του συλλέκτη Jan Clauser, το 1775 και του καγκελάριου του οικονομικού γραφείου Jan Heidl, το 1780) εμπλούτισαν εκ νέου τη βιβλιοθήκη του Στράχωφ. Ο σχεδιασμός ενός χώρου που θα στέγαζε τα νέα αποκτήματα θεωρήθηκε αναγκαίος και έτσι δημιουργήθηκε η εξαιρετικά γοητευτική και ατμοσφαιρική Φιλοσοφική αίθουσα.

Η διάλυση των μοναστηριών της Βοημίας από τον αυτοκράτορα Ιωσήφ Β΄ (1710), αποδυνάμωσε ακόμα μια φορά τη βιβλιοθήκη του Στράχωφ και πολλά βιβλία της πουλήθηκαν σε εξευτελιστική τιμή. Σε αντιστάθμισμα όμως αυτής της απρόσμενης αφαίμαξης, νέες βιβλιοθήκες και σημαντικές συλλογές κατέληξαν στη μονή με αποτέλεσμα στις αρχές του 19ου αιώνα η βιβλιοθήκη να γνωρίζει μεγάλη άνθιση. Οι προσωπικές συλλογές των μοναχών, μετά το θάνατό τους, έβρισκαν καταφύγιο στη μοναστηριακή βιβλιοθήκη, ενώ μεγάλα ιδρύματα όπως η Τσεχική Ακαδημία Επιστημών και Τεχνών, αναδείχθηκαν σε αστείρευτη πηγή εμπλουτισμού της βιβλιοθήκης.

Το 1950 η βιβλιοθήκη του Στράχωφ περιείχε γύρω στους 130.000 τόμους, από τους οποίους 3.000 χειρόγραφα και 2.500 αρχέτυπα. Μεγάλος είναι και ο αριθμός των παλαιοτύπων, δηλαδή εντύπων που χρονολογούνται από τις αρχές του 16ου αιώνα, με αντιπροσωπευτικές εκδόσεις θεολογικού και κοσμικού περιεχομένου, προερχόμενες από το σύνολο του ευρωπαϊκού τυπογραφικού χάρτη (Βιβλιοθήκη, 464-483).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Επωνυμία: Strahovský klášter (Βιβλιοθήκη Αββαείου Στράχωφ)
Ιστορικό πλαίσιο: Δυτικός Μεσαίωνας
Τόπος ίδρυσης: Πράγα
Τόπος λειτουργίας: Πράγα
Χρόνος ίδρυσης: 1143
Αναφέρει: Πρόσωπα
Άγιος Αυγουστίνος, θεολόγος - φιλόσοφος
Εικόνες
Το εσωτερικό της Φιλοσοφικής αίθουσας στη μονή του Στράχωφ.
Το εσωτερικό της Φιλοσοφικής αίθουσας, από χαλκογραφία στην έκδοση: A. Maulbertsch, «Historico-Philosophica Descriptio… Canonia Strahoviensi», Πράγα 1797.
Το εσωτερικό της βιβλιοθήκης της Teplá.
Το εσωτερικό της Θεολογικής αίθουσας στη μονή του Στράχωφ.
Άδεια χρήσης: In Copyright (InC)
Δικαιώματα: Το σύνολο του περιεχομένου του παρόντος διαδικτυακού τόπου αποτελεί πρωτότυπη επιστημονική εργασία του Κ. Σπ. Στάικου και των συνεργατών του. Το εικαστικό υλικό προέρχεται από την προσωπική συλλογή του Κ. Σπ. Στάικου και ο ίδιος είναι κάτοχος των σχετικών δικαιωμάτων που απαιτούνται για τη δημόσια προβολή και διάθεσή του.
Εμφανίζεται στις συλλογές:Βιβλιοθήκες
Προβολή λιγότερων