Βιβλιοθήκες στην Αλικαρνασσό

Η Αλικαρνασσός, η μεγάλη και ξακουστή πρωτεύουσα της Καρίας επί Μαυσώλου, η οποία συμμετείχε από τον 6ο αιώνα π.Χ. μαζί με άλλες ελληνικές πόλεις στην ίδρυση της Ναυκράτης, της εμπορικής δηλαδή αποικίας στην Αίγυπτο –από την οποία πρέπει να γνώρισε τη χρήση του παπύρινου κυλίνδρου από πολύ νωρίς−, ανέδειξε μεγάλες προσωπικότητες στην ποίηση και την ιστορία. Υπήρξε γενέτειρα του Ηροδότου, καθώς και του θείου του ποιητή Πανύαση, του Πίγρη, αλλά και του Διονυσίου Αλικαρνασσέως, ο οποίος δημιούργησε υφολογική σχολή στη Ρώμη και έγινε διάσημος με τη συγγραφή της Ρωμαϊκής Αρχαιολογίας. Ωστόσο, καμία λογοτεχνική πηγή, ακόμα και κατά την Πτολεμαϊκή εποχή, όταν η Πέργαμος αντιπαρατέθηκε στην οικουμενικότητα της Αλεξανδρινής βιβλιοθήκης, δεν μνημονεύει κάποια βιβλιοθήκη στην Αλικαρνασσό, ή, έστω, κάποιο λογοτεχνικό ή φιλοσοφικό κύκλο εξαρτημένο, από βιβλιοθήκη της σχολής. Επιπλέον, ακόμη και σήμερα, που η αρχαιολογική σκαπάνη έχει αποκαλύψει τις ρωμαϊκές αρχαιότητες της Αλικαρνασσού, η ύπαρξη βιβλιοθήκης στην πόλη αποτελεί, ως ένα βαθμό, υπόθεση εργασίας.

Ο W. Waddington, περιηγούμενος την Ελλάδα και την Εγγύς Ανατολή, ανακάλυψε μια επιγραφή ενσωματωμένη στα τείχη της Αφροδισιάδας, αντίγραφο τιμητικού ψηφίσματος μιας άλλης πόλης για τον ποιητή Γάιο Ιούλιο Λογγιανό (Λονγιανό), υπήκοο της Αφροδισιάδος της Καρίας. Ο Δήμος της άγνωστης αυτής πόλης απέδιδε στον ποιητή ύψιστες τιμές, όπως το δικαίωμα του πολίτη, ενώ όριζε επίσης να κατασκευαστούν προς τιμήν του ορειχάλκινα αγάλματα και να τοποθετηθούν στα σημαντικότερα σημεία της πόλης, στο ιερό των Μουσών και στο Γυμνάσιο των Εφήβων, πλάι στην προτομή του «παλαιού Ηροδότου». Αποφάσιζε επίσης να περιληφθούν τα βιβλία του στις δημόσιες βιβλιοθήκες, ώστε η νεολαία να διαπαιδαγωγείται όχι μόνο με τα συγγράμματα των αρχαίων συγγραφέων, αλλά και με τα σύγχρονα.

Ο Δήμος της πόλης, που αποφάσισε να τιμήσει με τέτοιον τρόπο τον, άγνωστό σε εμάς, ποιητή Λογγιανό, δεν αναφέρεται στο σωζόμενο τμήμα της επιγραφής που μελέτησε ο Waddington. Πρόκειται, οπωσδήποτε, για μεγάλη πόλη της Καρίας, οι κάτοικοι της οποίας αποκαλούσαν συγγενείς τους υπηκόους της Αφροδισιάδος, ενώ η πληροφορία για τις βιβλιοθήκες, το τέμενος των Μουσών και το Γυμνάσιο της πόλης, όπου δέσποζε η προτομή του πατέρα της Ιστορίας, του «παλαιού Ηροδότου», γέννημα-θρέμα της Αλικαρνασσού, δεν μπορεί να αναφέρεται σε καμία άλλη μεγάλη πόλη της Καρίας.

… τη άλλη επιδημία και ετείμησεν και εκόσμησεν ημάς και
ποιημάτων παντοδαπών επιδείξεις ποικίλας εποιήσατο, δι’ ων
και τους πρεσβυτέρους εύφραινεν και τους νεωτέρους ωφέλη-
σεν· επί τε τούτοις άπασιν ησθείς ο δήμος τειμάς αυτώ, προσέ-
ταξεν τας προσηκούσας ψηφίσασθαι. δεδόχθαι Γάϊον Ιούλιον
Λονγιανόν προίκα πεπολειτεύσθαι παρ’ ημείν, όντα και άνδρα
αγαθόν και πολείτην τον άριστον των καθ’ ημάς ταις τε άλλαις
πολιτείαις και τειμαίς τετειμήσθαι ταις εκ των νόμων μεγίσταις
και εικόσιν χαλκαίς, ας εν τε τοις άλλοις ανασταθήναι τοις επι-
σημοτάτοις της πόλεως χωρίοις και εν τω των Μουσών τεμένει
και εν τω γυμνασίω των εφήβων παρά τον παλαιόν Ηρόδοτον·
εψηφίσθαι δε και τοις βυβλ[ί]οις αυτού δημοσίαν ανάθεσιν εν τε
βιβλιοθήκαις ταις παρ’ ημείν, ίνα και εν τούτοις οι νέοι παι-
δεύωνται τον αυτόν τρόπον ον και εν τοις των παλαιών συν-
γράμμασιν· όπως δε τω δήμω των συγγενών Αφροδισιέων φα-
νερά γένηται η ημετέρα περί τον πολείτην αυτών εύνοια και σπου-
δή, δεδόχθαι και αντίγραφον τούδε του ψηφίσματος πεμφθήναι
διά αυτού του Ιουλίου τοις Αφροδεισιεύσιν τη δημοσία σφραγείδι
σημανθέν, εξ’ ου κακείνο μαθήσονται το τε υμέτερον ήθος ω περί
πάντας ομοίως τους πεπαιδευμένους χρώμενοι διατελούμεν και
αις τον άνδρα τεμαίς ως διενηνοχότα των άλλων τετειμήκαμεν.

Σχετικά με τη χρονολόγηση της επιγραφής, καθώς δεν υπάρχει καμία μνεία για τον τιμώμενο ποιητή, έχει βρεθεί ένα ακόμη ψήφισμα μιας ιεράς συνόδου ηθοποιών διονυσιακών γιορτών προς τιμήν του Λογγιανού, επιγραφικού επίσης χαρακτήρα, το οποίο ανακάλυψε ο Waddington κοντά στο προηγούμενο. Δεδομένου ότι το ψήφισμα χρονολογείται το 127 μ.Χ., βάσει των προξένων που μνημονεύονται (M. Squilla Gallicanus και T. Atilius Rufus Titianus), ο Waddington υποστήριξε πως και τα δύο ψηφίσματα αφορούν το ίδιο πρόσωπο και πρέπει να τοποθετηθούν στο ίδιο έτος.Βάσει των παραπάνω, βρισκόμαστε μπροστά σε μία βιβλιοφιλική πρωτοβουλία του Δήμου, κατά την εποχή του Αδριανού, προς τιμήν ενός ποιητή ονόματι Γ. Ι. Λογγιανού, η οποία κατέληξε σε γυμνασιακές και δημόσιες βιβλιοθήκες της Αλικαρνασσού και, για κάποιον άγνωστο σ’ εμάς λόγο, αποδίδονται εξαιρετικές τιμές στον ποιητή, σε σημείο που να «εξισώνεται» με τον ίδιο τον Ηρόδοτο (Βιβλ. II, 287-289).

Ιστορικό πλαίσιο: Αρχαιότητα
Τόπος λειτουργίας: Αλικαρνασσός
Αναφέρει: Πρόσωπα
Αδριανός, αυτοκράτορας
Σημειώσεις: Η Αλικαρνασσός είναι το σημερινό Μπόντρουμ. Η ύπαρξη βιβλιοθήκης στην πόλη αυτή αποτελεί, ως ένα βαθμό, υπόθεση εργασίας.
Άδεια χρήσης: Αναφορά Δημιουργού - Μη Εμπορική Χρήση - Όχι Παράγωγα Έργα 4.0 Διεθνές (CC BY-NC-ND 4.0)
Δικαιώματα: Το λήμμα αποτελεί πρωτότυπη επιστημονική εργασία της ομάδας ανάπτυξης του ψηφιακού χώρου «Περί Βιβλιοθηκών».
Εμφανίζεται στις συλλογές:Βιβλιοθήκες
Προβολή λιγότερων