Βιβλιοθήκη της Ιεράς Σκήτης Τιμίου Προδρόμου (Ρουμανική)

Θέση. Η Σκήτη του Τιμίου Προδρόμου (Ρουμανική), εξάρτημα της μονής Μεγίστης Λαύρας, βρίσκεται στα νοτιοδυτικά της μονής, σε απόσταση λιγότερη από μία ώρα και σε υψόμετρο 250 μέτρων από την επιφάνεια της θάλασσας, σε έναν ερημικό και πετρώδη τόπο, που ονομάζεται Βίγλα.

Ίδρυση και εξέλιξη. Το 1810 ο μολδαβός πνευματικός Ιουστίνος αγόρασε από τη μονή Μεγίστης Λαύρας το κελί Γιαννικόπουλο, που βρισκόταν στα νοτιοδυτικά της, χτισμένο σε μια άγονη βραχώδη περιοχή στον Ακράθω. Επρόκειτο για ένα παλαιό κτίσμα, που είχε ανακαινισθεί το 1660 από τον πνευματικό Φιλόθεο, ενώ αργότερα (1772) ζούσαν σ’  αυτό ασκητές από τη Χίο. Ο Ιουστίνος αποφάσισε να επεκτείνει το κελί, ώστε να αναπτύξει σ’  αυτό πολυμελή αδελφότητα. Ταξίδεψε πίσω στην πατρίδα του με σκοπό την εξεύρεση χρημάτων για την ανοικοδόμησή του και την αναζήτηση ανθρώπινου δυναμικού για την επάνδρωσή του. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού αυτού πέθανε, αλλά είχε προλάβει να εγγράψει στο κελί του δύο συμπατριώτες του μοναχούς, τον Πατάπιο και τον Γρηγόριο. Οι δύο αυτοί μοναχοί κατέφθασαν στο Άγιο Όρος και το 1820 εξασφάλισαν άδεια από την κυρίαρχο μονή, τη Λαύρα, να συστήσουν «κοινοβιακή σκήτη του ευσεβούς γένους των Μολδοβάνων». Μετά τη συμφωνία με τη Λαύρα αποχώρησαν αμέσως ώστε να «οικοδομήσουν σταθερόν τινα πόρον». Λόγω όμως των γεγονότων που επακολούθησαν εξαιτίας της Επανάστασης του 1821, παρέμειναν στη μονή Νεάμτσου της Μολδαβίας, από όπου δεν έφυγαν ποτέ. Το κελί τους στο Άγιο Όρος, όπως είναι η θεσμική πρακτική, επέστρεψε στη Λαύρα, η οποία στη συνέχεια το διέθετε σε διάφορους ασκητές.

Νέο ενδιαφέρον για το κελί του Τιμίου Προδρόμου εκδηλώθηκε από τη Μολδαβία μετά από 30 χρόνια, αυτή τη φορά από επίσημη προέλευση. Στη μονή Νεάμτσου βρέθηκε τυχαία το συμφωνητικό που είχαν συνάψει με τη Λαύρα οι δύο ασκητές Πατάπιος και Γρηγόριος. Το συμφωνητικό αυτό τέθηκε υπόψη του ηγεμόνα Γρηγορίου Γκίκα (1849–53, 1854–56) και του μητροπολίτη Μολδαβίας Σωφρονίου, οι οποίοι «ανέλαβον αμφότεροι ζήλον ένθεον υπέρ της συστάσεως αύθις της ειρημένης μολδαβικής σκήτης». Για την ανασυγκρότησή της επέλεξαν τους μοναχούς Νήφωνα και Νεκτάριο και με γράμμα παρακάλεσαν τη Λαύρα να δώσει τη σχετική άδεια κατά τον τύπο του παλαιού συμφωνητικού. Έτσι, το 1852 συντάχθηκε νέο συμφωνητικό, με το οποίο επικυρώθηκαν τα παλαιότερα άρθρα και προστέθηκαν νέα. Ο αριθμός των ασκητών ορίστηκε στους 20 και κάθε ανάγκη αύξησής τους χρειαζόταν την προηγούμενη συγκατάθεση της μονής. Επίσης, εγκρίθηκε η σφραγίδα της σκήτης με την αποτομή του Προδρόμου σε σχέδιο και με μολδαβική επιγραφή: «Σφραγίς της Μολδαβικής Σκήτης του Τιμίου Προδρόμου της Λαύρας 1852». Ακόμη, ορίστηκε η σκήτη να προσφέρει ετησίως στη μονή 1.000 γρόσια για τη χρήση του τόπου και την ξύλευση. Τη διοίκηση ανέλαβε ως δικαίος ο Νήφων, έχοντας τον Νεκτάριο ως βοηθό του.

Την περίοδο αυτή, η σκήτη ενεπλάκη στο φυλετικό εθνικιστικό πνεύμα, που ήδη είχε αναπτυχθεί και μεταξύ των Ρουμάνων. Μετά μία τριετία, το 1855, ο Γρηγόριος Γκίκας εξέδωσε χρυσόβουλο με το οποίο εξασφάλιζε τους χρηματικούς πόρους για τη λειτουργία της σκήτης ως κτίτοράς της. Αιτήθηκε επίσης την επικύρωση όλων των προηγούμενων αποφάσεων αναφορικά με τη σκήτη από το πατριαρχείο, επικύρωση που πραγματοποιήθηκε το 1856 με την έκδοση σιγιλλίου από τον πατριάρχη Κύριλλο Ζ΄.

Το 1857 ο Νήφων έθεσε τα θεμέλια του νέου καθολικού της σκήτης, αφιερωμένου στη Βάπτιση του Χριστού, που αποπερατώθηκε μετά από εννέα έτη, και εγκαινιάσθηκε το 1866 από τον μητροπολίτη του Βουκουρεστίου. Γύρω από το καθολικό ανεγέρθηκαν οι πτέρυγες των κελιών, που σχημάτισαν τετράπλευρο τειχισμένο οικοδόμημα.

Η περίοδος 1867–1882 χαρακτηρίζεται από μεγάλη αταξία στη σκήτη, με πολλές έριδες και ραδιουργίες μεταξύ των μοναχών της. Μετά τη συνένωση των δύο παραδουνάβιων ηγεμονιών και την επικράτηση του κοινού ονόματος Ρουμάνοι, η ρουμανική κυβέρνηση ζήτησε από την ηγεσία της σκήτης να χρησιμοποιήσει και αυτή κοινό όνομα. Ο Νήφων όμως με τον Νεκτάριο, πιστοί στη μολδαβική και φιλορωσική παράδοση, διαφώνησαν. Μαζί με 20 μοναχούς αποχώρησαν από τη σκήτη και εγκαταστάθηκαν στο Ιάσιο προσπαθώντας να αποτρέψουν την αλλαγή ή να παραδώσουν τη σκήτη στους Ρώσους. Επέστρεψαν στη σκήτη χωρίς να κατορθώσουν να επιτελέσουν τον σκοπό τους.

Φορέας του εθνικιστικού ρουμανικού φρονήματος έγινε ένας ξένος, ο ηγεμόνας Κάρολος Α΄ (1866–1881), του Οίκου Χοεντσόλερν-Ζίγκμαρινγκεν, ο οποίος με πράξη του κατά το 1871 ονόμασε αυθαίρετα τη σκήτη «Ρουμανικό κοινόβιο» και όρισε «Σφραγίδα του ρουμανικού κοινοβίου», παραλείποντας τις λέξεις «της Λαύρας», επισημαίνοντας έτσι ότι το ίδρυμα είναι μονή, και μάλιστα ανεξάρτητη, και όχι σκήτη. Αυτή η ενέργεια προκάλεσε τριπλή αντίδραση. Πρώτα από τους Μολδαβούς μοναχούς της σκήτης που δεν ήθελαν τη μεταβολή, δεύτερο από τη Μεγίστη Λαύρα, και τρίτο από το πατριαρχείο. Τελικά, με έκδοση σιγιλλίου από τον Ιωακείμ Β΄ (1876), το ίδρυμα ονομάζεται ρητά σκήτη, αλλά ρουμανική και όχι μολδαβική, ενώ παραλείπεται και η μνεία της Λαύρας: «Σφραγίς της κοινοβιακής Ρουμανικής Σκήτης του Αγίου Όρους Άθω».

Η τάξη επανήλθε το 1882, με έγγραφο που καθόριζε ρητά τα κυριαρχικά δικαιώματα της Μεγίστης Λαύρας και τις υποχρεώσεις της σκήτης. Αργότερα, το 1889 ο Ιωακείμ Γ΄ κατάργησε το σιγίλιο του προκατόχου του και συνάφθηκε οριστική συμφωνία μεταξύ μονής και σκήτης. Η σκήτη ονομάζεται πλέον ρουμανική και η κυριαρχία της Λαύρας αναγνωρίζεται πλήρως.

Κατά τη διάρκεια του σοσιαλιστικού καθεστώτος στη Ρουμανία (1945–1989), η σκήτη αντιμετώπισε προβλήματα αντίστοιχα με εκείνα των ρωσικών καθιδρυμάτων μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση (1917). Το 1976, όταν κατέφθασαν στη σκήτη μοναχοί από τη Ρουμανία, βρήκαν σ’  αυτήν περί τους δέκα υπερήλικες και φιλάσθενους μοναχούς. Οι νέοι αυτοί μοναχοί ξεκίνησαν επισκευές στα κτίρια, που ολοκληρώθηκαν στο 2006. Σήμερα η σκήτη γνωρίζει νέα ακμή, με τον αριθμό των μοναχών της να ανέρχεται στους 25, όλοι ρουμανικής καταγωγής.

Βιβλιοθήκη-Χειρόγραφοι Κώδικες. Σήμερα η Ρουμανική σκήτη του Τιμίου Προδρόμου, που στεγάζεται στην ανατολική πτέρυγα του κτιρίου, διαθέτει περί τα 200 χειρόγραφα. Κάποια προέρχονται από μοναστηριακές βιβλιοθήκες της Ρουμανίας και κάποια είναι γραμμένα από μοναχούς της σκήτης.

Ανάμεσα στους χειρόγραφους κώδικες ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει στην Ιστορία των αγιορειτικών μονών, που συντάχθηκε από τον μοναχό Ειρήναρχο Σισμάν (1845–1920), και εκτείνεται σε δέκα συνολικά τόμους. Πρόκειται για μία ιστορία του Άθωνα και των μονών του, διανθισμένη με ποικίλες διακοσμήσεις και εικόνες. Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον του περιεχομένου έγκειται στην επισήμανση από τον συντάκτη των ρουμανικών κτισμάτων κάθε μοναστηριακού συγκροτήματος.

Βιβλιοθήκη-Έντυπα Βιβλία. Κατάλογος των εντύπων της σκήτης δεν έχει ακόμη εκδοθεί, αλλά συνολικά τα θησαυρισμένα βιβλία της ανέρχονται στα 5.000, κυρίως στα ρουμανικά, με αρκετά παλαίτυπα ανάμεσά τους. Βασική πηγή πλουτισμού των εντύπων αποτελούν οι δωρεές μοναχών από τη Ρουμανία. Εκτός από τα λειτουργικά έντυπα, το περιεχόμενο των υπολοίπων είναι κυρίως θεολογικό, αλλά εντοπίζεται και ένας μεγάλος αριθμός βιβλίων εκκλησιαστικής μουσικής και θύραθεν γραμματείας.

Μεταξύ των παλαιτύπων στα ρουμανικά επισημαίνουμε τα Καζάνια [=Κηρύγματα] του Βαρλαάμ (1643), Τα επτά μυστήρια (Ιάσιο 164), την Καινή Διαθήκη του Στεφάνου Σιμιόν (Άλμπα Ιούλια, 1648), και τον Κανόνα της Γκοβόρα (1652).

Ο Θωμάς Παπαδόπουλος στις Βιβλιοθήκες του Αγίου Όρους ( σ. 18), η πρώτη ελληνική έκδοση που έχει εντοπίσει στη Σκήτη του Τιμίου Προδρόμου χρονολογείται στα 1560, και πρόκειται για Το θείον και Ιερόν Ευαγγέλιον, που τυπώθηκε από τον Χριστόφορο Ζανέτο στη Βενετία.

 

Βιβλιογραφία

Παπαδόπουλος, Θ., Βιβλιοθήκες Αγίου Όρους - Παλαιά ελληνικά έντυπα, Αθήνα 2000.

Ρουμανική Σκήτη Προδρόμου (εκδ.), Σύντομος οδηγός για τους προσκυνητές, Βουκουρέστι 2006.

Σμυρνάκης, Γ., Το Άγιον Όρος, Καρυές Αγίου Όρους 1903/1988.

Σπυρίδων, μον. Λαυριώτης, Έγγραφα περί της Σκήτης του Τιμίου Προδρόμου Μ. Λαύρας Αγίου Όρους εκ του Κώδικος αυτής, Θεολογία 6 (1928), 44–60 & 142–161.

Χρήστου, Π., Το Άγιον Όρος, Αθωνική πολιτεία - ιστορία, τέχνη, ζωή, Αθήνα 1987.

Επωνυμία: Βιβλιοθήκη της Ιεράς Σκήτης Τιμίου Προδρόμου (Ρουμανική)
Ιστορικό πλαίσιο: Νεότερη Εποχήsemantics logo
Χαρακτήρας: Μοναστηριακέςsemantics logo
Τόπος ίδρυσης: Άγιο Όροςsemantics logo
Τόπος λειτουργίας: Άγιο Όροςsemantics logo
Χρόνος ίδρυσης: 1854
Περιεχόμενα: Έντυπα και χειρόγραφα βιβλία
Δωρεές/Αγορές: Ναι
Εκδόσεις: Ναι
Ιδιοκτησία: Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας (Άγιο Όρος)
Κτίρια: Ιερά Σκήτη Τιμίου Προδρόμου (Άγιο Όρος)
Διοίκηση: Ο Δικαίος της Σκήτης
Νομικό πλαίσιο: Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου (ΝΠΔΔ)
Πληροφορίες: Ιερά Σκήτη Τιμίου Προδρόμου 630 86 Καρυές Αγίου Όρους τηλ. 23770 23294 & 23770 23788
Ωράριο: Με ειδική άδεια
Λέξεις κλειδιά: κελί Γιαννικόπουλο
Φιλόθεος, ιερομόναχος
Ιουστίνος, ιερομόναχος
Γρηγόριος, ιερομόναχος
Πατάπιος, ιερομόναχος
Γρηγόριος Αλεξάνδρου Γκίκας
μονή Νεάμτσου
Σωφρόνιος, μητροπολίτης Μολδαβίας
Νήφων, μοναχός
Νεκτάριος, μοναχός
Κάρολος Α΄, ηγεμόνας
Ιωακείμ Β΄, πατριάρχης
Ιωακείμ Γ΄, πατριάρχης
Άδεια χρήσης: Αναφορά Δημιουργού - Μη Εμπορική Χρήση - Όχι Παράγωγα Έργα 4.0 Διεθνές (CC BY-NC-ND 4.0)
Δικαιώματα: Το λήμμα αποτελεί πρωτότυπη επιστημονική εργασία της ομάδας ανάπτυξης του ψηφιακού χώρου «Περί Βιβλιοθηκών».
Εμφανίζεται στις συλλογές:Βιβλιοθήκες
Προβολή λιγότερων