Βιβλιοθήκη της Ιεράς Σκήτης Αγίου Δημητρίου

Θέση. Η Σκήτη του Αγίου Δημητρίου βρίσκεται σε ένα πρανές κατάφυτο τοπίο, νοτιοδυτικά της μονής Βατοπαιδίου, της οποίας αποτελεί εξάρτημα, και σε απόσταση μισής ώρας από αυτήν πεζή. Καταλαμβάνει την τοποθεσία του παλαιού μονυδρίου του Χαλκέως, το οποίο μαρτυρείται από το 1030, και καταστράφηκε από επιδρομείς.

Ίδρυση και εξέλιξη. Η ίδρυση του ναού ανάγεται κατά την παράδοση στις αρχές του 4ου αι., αλλά ιστορικά η σκήτη του Αγίου Δημητρίου πρώτη φορά αναφέρεται σε έγγραφο του 1628, ως «σκήτη του Ανδρονίκου του Παλαιολόγου του πρεσβυτέρου», με κτίτορα τον αρχιμανδρίτη Μακάριο. Ο Μακάριος, ως εκπρόσωπος αθροίσματος καλυβών, στην περιοχή της μονής Χαλκέως, επισκέφθηκε το 1628 τη Μόσχα και έλαβε έγγραφο από τον τσάρο Μιχαήλ Θεοδώροβιτς, στο οποίο κατά υπόδειξή του αναφερόταν ο αυτοκράτορας Ανδρόνικος Β΄ Παλαιολόγος ως κτίτορας της εκεί σκήτης. Έτσι δημιουργήθηκε η σκήτη του Αγίου Δημητρίου, που όμως δεν άντεξε επί πολύ, λίγο αργότερα καταστράφηκε από λεηλασία.

Η σκήτη άρχισε σταδιακά να ακμάζει τον 18ο αι. Στις αρχές του αιώνα είχαν συγκεντρωθεί εκεί περί τους 120 ασκητές. Αναδιοργανώθηκε με τη φροντίδα του πνευματικού ηγέτη της και σε συνεργασία με τους προϊσταμένους της μονής Βατοπαιδίου: ιδρύθηκε ναός, αφιερωμένος στον άγιο Δημήτριο, και το 1729 συντάχθηκε το τυπικό της, όπου αναφέρεται ότι στην ίδια τοποθεσία υπήρχε το αρχαίο μονύδριο του Χαλκέως. Το 1752 συντάχθηκε ο κανονισμός της σκήτης, αποτελούμενος από 12 άρθρα, με πρότυπο τους κανόνες της σκήτης της Αγίας Άννης. Λόγω δυσκολιών εφαρμογής του κανονισμού αυτού, ίγα χρόνια αργότερα, το 1759, με κοινή επιτροπή των πατέρων της σκήτης και της μονής επανασυντάχθηκε ο κανονισμός, στο οποίο προστέθηκαν άλλα 6 άρθρα.

Μετά τα μέσα του αιώνα εγκαταστάθηκε στη σκήτη ο Διονύσιος ο εκ Σιατίστης, ένας από τους πιο ονομαστούς ασκητές του Άθωνα αυτή την εποχή. Λίγο αργότερα ασκήτευσαν κοντά του αρκετοί Κολλυβάδες, ανάμεσα στους οποίους και ο Ιερόθεος, μετέπειτα κτίτορας της μονής Προφήτου Ηλιού Ύδρας.

Το 1808 η σκήτη έφτασε τους 47 μοναχούς.

Η σκήτη αποτελείται από το Κυριακό, που ιστορήθηκε το 1755, την τράπεζα, τον ξενώνα και περίπου 25 διάσπαρτα κελιά, από τα οποία τα περισσότερα σήμερα βρίσκονται σε κατάσταση πλήρους εγκατάλειψης.

Βιβλιοθήκη. Η συγκρότηση της βιβλιοθήκης φαίνεται πως ξεκίνησε κατά τον 18ο αι., με κύριο συντελεστή τον λόγιο μοναχό Ονούφριο, που ίσως ήταν και ο βιβλιοθηκάριος. Από σημειώματα χειρογράφων μπορούμε να σκιαγραφίσουμε αμυδρά την πορεία της συγκρότησής της. Καταρχάς ο Ονούφριος πρόσφερε δικά του χειρόγραφα, ενώ παράλληλα έγραφε τα αφιερωτικά σημειώματα άλλων αφιερωτών. Την ίδια εποχή, και άλλοι μοναχοί αφιέρωσαν χειρόγραφά τους στη σκήτη της μετανοίας τους «εις μνημόσυνον». Το ίδιο φαινόμενο το συναντούμε και κατά τον 19ο αιώνα.

Μερικά χειρόγραφα, έως ότου καταλήξουν στη βιβλιοθήκη περνούν από διάφορα χέρια, όπως δύο χειρόγραφα (8 και 33) που αρχικά ανήκαν στον Καισάριο Δαπόντε. Ακόμη, ο μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Δαμασκηνός, ο οποίος μετά την παραίτησή του από τον θρόνο το 1780 αποσύρθηκε και πέθανε στη σκήτη (1801) με το όνομα Δανιήλ, είναι ο κτήτορας του χειρογράφου 4 και ίσως ο συγγραφέας ενός από τα περιεχόμενά του. Άλλοι κτήτορες χειρογράφων κωδίκων είναι ο ιερομόναχος Διονύσιος από τη Σιάτιστα, ο Μακάριος Θεσσαλονίκης και ο Διονύσιος Λαρίσης.

Στη Σκήτη υπάρχει αχρονολόγητος χειρόγραφος κατάλογος, όπου καταγράφονται 48 χειρόγραφα. Το 1953 ο μοναχός Αλέξανδρος Βατοπαιδινός επέδειξε αυτόν τον κατάλογο στον M. Richard.

Ο κατάλογος, που περιγράφει τα χειρόγραφα της βατοπαιδινής σκήτης Αγίου Δημητρίου έχει συνταχθεί από τους Erich Lamberz και Ευθύμιο Λίτσα, και εκδόθηκε από το Πατριαρχικόν Ίδρυμα Πατερικών Μελετών στη Θεσσαλονίκη το 1978. Σύμφωνα με αυτόν το κατάλογο η βιβλιοθήκη της αριθμεί 73 χειρόγραφα και άλλα τόσα περίπου παλαιά βιβλία. Τα περισσότερα από τα χειρόγραφα χρονολογούνται στον 17ο–19ο αι.

Σήμερα, η βιβλιοθήκη της Σκήτης έχει μεταφερθεί για λόγους προστασίας στην κυρίαρχη μονή Βατοπαιδίου.

 

Βιβλιογραφία

Lamberz, E. / Λίτσας, Ευ., Κατάλογος χειρογράφων της Βατοπεδινής Σκήτης Αγίου Δημητρίου, Θεσσαλονίκη 1978.

Μαμαλάκης, Ι., Το Άγιον Όρος (Άθως) διά μέσου των αιώνων, Θεσσαλονίκη 1971.

Παπαδόπουλος, Θ., Βιβλιοθήκες Αγίου Όρους - Παλαιά ελληνικά έντυπα, Αθήνα 2000.

Σμυρνάκης, Γ., Το Άγιον Όρος, Καρυές Αγίου Όρους 1903/1988.

Χατζηαντωνίου, Φ., Το κυριακό της Βατοπεδινής σκήτης του Αγίου Δημητρίου, Ιερά Μονή Βατοπεδίου - Ιστορία και Τέχνη (Αθωνικά Σύμμεικτα 7), Αθήνα 1999, 171–196.

Χρήστου, Π., Το Άγιον Όρος, Αθωνική πολιτεία - ιστορία, τέχνη, ζωή, Αθήνα 1987.

Επωνυμία: Βιβλιοθήκη της Ιεράς Σκήτης Αγίου Δημητρίου
Ιστορικό πλαίσιο: Νεότερη Εποχήsemantics logo
Χαρακτήρας: Μοναστηριακέςsemantics logo
Τόπος ίδρυσης: Άγιο Όροςsemantics logo
Τόπος λειτουργίας: Άγιο Όροςsemantics logo
Χρόνος ίδρυσης: 1628
Περιεχόμενα: Έντυπα και χειρόγραφα βιβλία
Δωρεές/Αγορές: Ναι
Ιδιοκτησία: Ιερά Μονή Βατοπαιδίου (Άγιο Όρος)
Κτίρια: Ιερά Μονή Βατοπαιδίου (Άγιο Όρος)
Διοίκηση: Αρχιμανδρίτης Εφραίμ Βατοπαιδινός
Νομικό πλαίσιο: Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου (ΝΠΔΔ)
Πληροφορίες: Ιερά Μονή Βατοπαιδίου 630 86 Καρυές Αγίου Όρους τηλ. 23770 23219 Fax 23770 23781 Email filoxenia[at]vatopedi[dot]gr Αντιπροσωπείο (Καρυές): τηλ. 23770 23283
Ωράριο: Ανατολή έως δύση ηλίου
Λέξεις κλειδιά: μονύδριο του Χαλκέως
Μακάριος, αρχιμανδρίτης
Μιχαήλ Θεοδώροβιτς, τσάρος
Ανδρόνικος Β΄ Παλαιολόγος, αυτοκράτορας
Διονύσιος ο εκ Σιατίστης
Ιερόθεος, μοναχός
Ονούφριος, μοναχός
Καισάριος Δαπόντες
Δαμασκηνός, μητροπολίτης Θεσσαλονίκης
Άδεια χρήσης: Αναφορά Δημιουργού - Μη Εμπορική Χρήση - Όχι Παράγωγα Έργα 4.0 Διεθνές (CC BY-NC-ND 4.0)
Δικαιώματα: Το λήμμα αποτελεί πρωτότυπη επιστημονική εργασία της ομάδας ανάπτυξης του ψηφιακού χώρου «Περί Βιβλιοθηκών».
Εμφανίζεται στις συλλογές:Βιβλιοθήκες
Προβολή λιγότερων