Η βιβλιοθήκη του Αδριανού στο Τίβολι

Η προσωπική βιβλιοθήκη του Αδριανού πρέπει να είχε συγκεντρωθεί στη μεγαλειώ­δη έπαυλή του έξω από τη Ρώμη, στο Τίβολι (Τίβουρα). Δεν πρόκειται για μια απλή αυτοκρατορική έπαυλη αλλά μάλλον Hadrians villa Tivoliγια μια «αυτοκρατορική πόλη», η οποία εκτεινόταν σε μια τεράστια έκταση και σε απόσταση 28 χιλιομέτρων από την Porta Esquilina της Ρώμης. Ήταν ένα πολύπλοκο οικοδομικό-πολεοδομικό συγκρότημα, το οποίο περιελάμβανε θέατρα, στάδια, ναούς, γυμνάσια, παλαίστρες, λουτρά, χώρους κατοικίας και τρικλίνια, μεγάλες δεξαμενές πλαισιωμένες από περιστύ­λια, νοσοκομεία, τρεις τουλάχιστον βιβλιοθήκες και χώρο φιλοσοφικών συζητή­σεων. Όλα αυτά συνδέονταν με στοές και χώρους περιπάτων, ενώ ήταν διακοσμημένα με αγάλματα (αυθεντικά και αντίγραφα) και με περίτεχνα ψηφιδωτά δάπεδα. Mε το «θερινό» αυτό «ανάκτορο» o Αδρια­­νός αποσκοπούσε να απεικονίσει, με αντιπροσω­πευτικά δείγματα ελληνικής κυρίως αρχιτεκτονικής και τέχνης απ’ όλες τις ρωμαϊκές επαρχίες, το Imperium  Romanum. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο το γεγονός ότι ασκούσε τα αυτοκρατορικά του καθήκοντα από τη Villa Adriana, απ’ όπου, όπως γνωρί­ζουμε από σημαντικές επιγραφικές αναφορές, έπαιρνε σοβαρές πολιτικές αποφάσεις.

Ακολουθώντας την αυτοκρατορική παράδοση, ο Αδριανός κατασκεύασε δύο τουλάχιστον βιβλιοθήκες, όπως τις κατονομάζει ο Pirro Ligorio, μία ελληνική και μία λατινική, κάτι ωστόσο που σύμφωνα Hadrians villa Tivoli2με την τυπολογία των βιβλιοθηκών κατά τη ρωμαϊκή εποχή, μοιάζει εντελώς αμφίβολο. Οι μαρτυρίες, πάλι, που αντλούνται από λογοτεχνικές πηγές και αφορούν βιβλιοθήκες στην περιοχή των Τιβούρων περιορίζονται σε δύο μόνο μνείες του Γέλλιου. Η πρώτη μνημονεύει ένα βιβλίο του Κλαύδιου, το οποίο εντόπισε στην εκεί βιβλιοθήκη, και δίνεται βάση στον τρόπο γραφής της λέξης facies και facii. Η δεύτερη καταγράφει μια φιλοσοφικού περιεχομένου συζήτηση με οπαδό της Περιπατητικής Σχολής και τις παρατηρήσεις του γύρω από τα «φυσικά» συγγράμματα του Αριστοτέλη. Ο «φιλόσοφος» αυτός μάλιστα, για να ενισχύσει τις απόψεις του, επικαλέστηκε ένα σύγγραμμα του Αριστοτέλη, το οποίο θησαυριζόταν μαζί με πολλά άλλα βιβλία στη βιβλιοθήκη, που την εποχή εκείνη στεγαζόταν στον ναό του Ηρακλή Νικητή (Hercules Victor). Αναφέρεται εδώ άραγε ο Γέλλιος στη βιβλιοθήκη της έπαυλης του Αδριανού, την οποία επισκέφθηκε μετά τον θάνατο του αυτοκράτορα, ή σε άλλη της περιοχής των Τιβούρων (σημερινό Tivoli);

Η ελληνική και η λατινική βιβλιοθήκη στην έπαυλη του Αδριανού. Τα δύο κτίσματα της έπαυλης που έχουν αναγνωριστεί ως βιβλιοθήκες, μία ελληνική και μία λατινική, αποτελούν τμήμα ενός πολύπλευρου Hadrian greek latin lib Tivoli planσυγκροτήματος περιβαλλόμενου από στοές και αίθρια, η αρχική αρχιτεκτονική σύλληψη του οποίου παραμένει αμφίβολη. Η ανατολική πτέρυγα του συγκροτήματος αυτού εφάπτεται στον περί­βολο του λεγόμενου "Teatro Marittimo". Προσεγγίζοντας τα στοιχεία του σχεδιασμού των βιβλιοθηκών αυτών, τίποτα δεν αλλάζει την πρώτη εντύπωση: ότι δηλαδή τα κτίρια δεν θυμίζουν καθόλου τη γνωστή τυπολογία των δημόσιων βιβλιοθηκών κατά τους αυτοκρατορικούς χρόνους. Όχι μόνο δεν πρόκειται για τις συνήθεις δίδυμες οικοδομές, καθώς εδώ η ελληνική βιβλιοθήκη είναι κατά πολύ μεγαλύτερη από τη λατινική, αλλά επιπλέον δεν διακρίνουμε απολύτως κανένα κοινό γνώρισμα της οργάνωσης και λειτουργίας που χαρακτηρίζουν τις βιβλιοθήκες της Ρώμης, Hadrian greek lat lib section tivoli1όπως ο αξονικός και συμμετρικός σχεδιασμός της κεντρικής αίθουσας, με αντίστοιχη ανάπτυξη των ερμαρίων στις εσοχές, η προσλαμβάνουσα εικόνα του επισκέπτη από την κύρια είσοδο και τέλος το ίδιο το σχήμα της. Θα μπορούσαμε μάλιστα να μιλήσου­με και για μια σχεδιαστική φιλοσοφία που αφήνει αναπάντητα πολλά ερωτήματα ως προς τη ρυθμολογία και την εσωτερική διευθέτηση των χώρων αυτών, εκτός βέβαια αν πρόκειται για αίθουσες που εξυπηρετούσαν άλλους σκοπούς, όπως λόγου χάριν νυμφαία, ίσως και αίθουσες διαλογισμού και φιλοσοφικών συζητήσεων. 

Η πρόσοψη του συγκροτήματος των βιβλιοθηκών βλέπει προς ένα μεγάλο ορθογώνιο αίθριο, ενώ η βορινή εσωτερική του πτέρυγα διαμορφώνει σχήμα πετάλου, αγκαλιάζοντας μία αυλή που ανατολικά Hadrian greek lib Tivoli contviewκαταλήγει σε ένα κτίριο που χαρακτηρίζεται ως «Αίθουσα των Φιλοσόφων». Οι βιβλιοθήκες βρίσκονται εκ διαμέτρου αντίθετα στο οικοδομικό αυτό σύμπλεγμα και επικοινωνούν μέσα από στοά που βρίσκεται κατά μήκος της εσωτερικής πτέρυγας. Κοινό αρχιτεκτονικό γνώρισμα των δύο αυτών βιβλιοθηκών είναι ότι αποτελούνται από δύο ανεξάρτητες αίθουσες, που επικοινωνούν από συμμετρικά διατεταγμένες διόδους εκατέρωθεν της κόγχης της μεσοτοιχίας τους. Κανένα άλλο αρχιτεκτονικό στοιχείο δεν μας επιτρέπει να υποθέσουμε ότι οι χώροι αυτοί λειτουργούσαν ως βιβλιοθήκες και στην περίπτωση που εξυπηρετούσαν αναγνωστικούς σκοπούς, εύλογα θα παρατηρήσει κανείς ότι, σύμφωνα με την προτεινόμενη κάτοψη, ο φυσικός φωτισμός πρέπει να ήταν υποτυπώδης έως ανύπαρκτος. Ως βιβλιοστάσια θα μπορούσαν να χρησιμεύουν οι βοηθητικοί χώροι που ήταν ανεπτυγμένοι ανατολικά της κάθε βιβλιοθήκης, αλλά και στην περίπτωση αυτή το σχήμα και η διάταξή τους δεν παρέχουν ασφαλείς ενδείξεις. Όπως και αν έχουν τα πράγματα, η αρχιτεκτονική αυτή σύλληψη της λεγόμενης «ελληνικής βιβλιοθήκης» αποτέλεσε πιθανότατα πρότυπο σχεδιασμού για σημαντικά δείγματα της εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής κατά τον 17ο αιώνα (Αρχιτ., 133-138).

Επωνυμία: Villa Adriana
Ιστορικό πλαίσιο: Αρχαιότητα
Τόπος: Τίβολι
Αποπεράτωση: 2ος αι. μ.Χ.
Αναφέρει: Πρόσωπα
Αδριανός, αυτοκράτορας
Αριστοτέλης, φιλόσοφος
Εικόνες
Αναπαράσταση του περιστύλιου του Αυτοκρατορικού Παλατιού του Αδριανού στο Τίβολι, σύμφωνα με τον Ch.-L. Girault, από την έκδοση "Adriano. Architettura e Progetto", Electa, σελ. 193.
Μακέτα της εικόνας που παρουσίαζε η βίλα του Αδριανού στο Τίβολι, από την έκδοση "Empire and Conflict", The British Museum Press, σελ. 133.
Τομές κατά πλάτος της "ελληνικής βιβλιοθήκης", σύμφωνα με τον H. Kaehler.
Κάτοψη του συγκροτήματος με τη λεγόμενη "ελληνική και λατινική βιβλιοθήκη" στην έπαυλη του Αδριανού στο Τίβολι, σύμφωνα με τον H.Winnefeld.
Η λεγόμενη ''ελληνική βιβλιοθήκη'' στην έπαυλη του Αδριανού στο Τίβολι.
Αναφέρεται από: Πρόσωπα
Αδριανός, αυτοκράτορας
Άδεια χρήσης: In Copyright (InC)
Δικαιώματα: Το σύνολο του περιεχομένου του παρόντος διαδικτυακού τόπου αποτελεί πρωτότυπη επιστημονική εργασία του Κ. Σπ. Στάικου και των συνεργατών του. Το εικαστικό υλικό προέρχεται από την προσωπική συλλογή του Κ. Σπ. Στάικου και ο ίδιος είναι κάτοχος των σχετικών δικαιωμάτων που απαιτούνται για τη δημόσια προβολή και διάθεσή του.
Εμφανίζεται στις συλλογές:Αρχιτεκτονική
Προβολή λιγότερων