Αριστοτέλης, φιλόσοφος

Ο Αριστοτέλης, που γεννήθηκε στα Στάγειρα της Χαλκιδικής το 384 π.Χ. και πέθανε εξόριστος στην Χαλκίδα το 322, συγκρότησε τη σπουδαιότερη ιδιωτική βιβλιοθήκη, και όχι μόνο των κλασικών χρόνων (Βιβλιοθήκη, 44-50). aristotelis 31Στην Αθήνα εγκαταστάθηκε το 368/367 και συμπεριελήφθηκε στα μέλη της Ακαδημίας, σπουδάζοντας δίπλα στον Πλάτωνα. Μετά από τον θάνατο του Πλάτωνα εγκατέλειψε την Αθήνα και βρήκε αρχικά καταφύγιο στην Άσσο της Μυσίας, και αργότερα στην Πέλλα, όπου ανέλαβε την εκπαίδευση του Αλεξάνδρου, γιου του βασιλιά της Μακεδονίας Φιλίππου Β΄. Στη συνέχεια επέστρεψε στην Αθήνα ιδρύοντας δική του σχολή, το λεγόμενο Λύκειο, το οποίο από τα χρόνια του Θεοφράστου ονομάστηκε Περίπατος.

Σύμφωνα με τον Στράβωνα (ΧΙΙΙ, 608-609), η πρώτη μεγάλη ιδιωτική βιβλιοθήκη της αρχαιότητας ήταν του Αριστοτέλη, η οποία σε μεγάλο ποσοστό περιήλθε στους διαδόχους της διεύθυνσης του Περιπάτου, με σκοπό να υποστηρίξει τα μαθήματα της σχολής. Η βιβλιοθήκη του Αριστοτέλη δεν περιλάμβανεaristotelis1 μόνο τα δικά του συγγράμματα, τα οποία, περιέχονταν σε 400 βιβλία (κυλίνδρινους παπύρους) με 445.270 στίχους. Μπορούμε να διαχωρίσουμε τη βιβλιοθήκη του σε τέσσερις μεγάλες ενότητες: α) στα εξωτερικά συγγράμματά του, β) στα εσωτερικά ή διδακτικά, γ) στα υπομνήματα και δ) στα ξένα.

α) Στα εξωτερικά περιλαμβάνονται τα έργα και οι πραγματείες που απευθύνονται σε ένα ευρύτερο κοινό, πέρα από τους μαθητές του Λυκείου: οι εξωτερικοί λόγοι, όπως τους ονομάζει ο Αριστοτέλης, όπως ο παραινετικός λόγος Προτρεπτικός.

β) Στα εσωτερικά ή διδακτικά, τα οποία αποτελούν το απόσταγμα των φιλοσοφικών του στοχασμών και παραδόσεων στο Λύκειο, όπως το Περί ζώων μορίων, Όργανον, τα Ηθικά κ.ά. Πρόκειται για συγγράμματα που δεν έπαψε ποτέ να τα επεξεργάζεται και να αναθεωρεί.

γ) Στα υπομνήματα μπορούμε να κατατάξουμε τα έργα υποδομής που συγκέντρωνε ο Σταγειρίτης με σκοπό να αποτελέσουν βασικό υλικό για περαιτέρω επεξεργασία, όπως επίσης και συγγράμματα που γράφονταν στο προγραμματικό πλαίσιο της σχολής από τους μαθητές του π.χ. το Φυσικών δόξαι του Θεοφράστου.

δ) Στα ξένα, δηλαδή τα βιβλία που αγόραζε ή του δώριζαν, με σκοπό να σχηματίσει μια σφαιρική γνώση της ελληνικής, τουλάχιστον, πνευματικής παράδοσης.

Γνωρίζουμε ότι στη συλλογή του φιλοσόφου κατέληξε το μοναδικό γνωστό έργο του Ηρακλείτου, Περί φύσεως, το οποίο ο ίδιος είχε καταθέσει 150 χρόνια πριν στον ναό της aristoteliss2Μεγάλης Αρτέμιδος στην Έφεσο. Ο Αριστοτέλης είχε λάβει επιχορήγηση 800 ταλάντων από τον Μέγα Αλέξανδρο, για να υποστηρίξει τις έρευνές του στο Λύκειο και να εμπλουτίσει τη βιβλιοθήκη του, είχε όμως και ο ίδιος την οικονομική ευχέρεια να αγοράζει βιβλία, διαθέτοντας μάλιστα σημαντικά ποσά για την εποχή του. Όπως τα τρία τάλαντα που έδωσε για να αποκτήσει τους 43.475 στίχους που απάρτιζαν τα έργα του Σπευσίππου, διαδόχου του Πλάτωνα στην Ακαδημία. Από την άλλη πλευρά, ο Μ. Αλέξανδρος, κατά την κατακτητική του πορεία, τού έστελνε σημαντικό βιβλιακό υλικό για να συντάξει το μεγαλόπνοο έργο της Πολιτείας, με τα 158 πολιτεύματα διαφόρων ελληνικών πόλεων.

Η περιπέτεια της βιβλιοθήκης του. Όταν ο Αριστοτέλης εγκατέλειψε την Αθήνα, ως φιλομακεδονικός, και κατέφυγε στην Χαλκίδα, είναι άγνωστο ποια και πόσα βιβλία aristotelis3πήρε μαζί του, καθώς ούτε ο ίδιος γνώριζε πότε θα ξαναγύριζε. Εικάζουμε πάντως ότι μετά τον θάνατό του τα διδακτικά του συγγράμματα περιήλθαν στην κατοχή, εν μέρει ίσως, των δύο αγαπημένων του μαθητών: στου Θεόφραστου και στου Εύδημου. Πιθανότατα ο Θεόφραστος να συμπεριέλαβε στη βιβλιοθήκη του Λυκείου και τα κατάλοιπα του ίδιου του Αριστοτέλη, τα οποία κληροδότησε, μετά τον θάνατό του, όπως και προσωπικά του βιβλία, καθώς και αυτά του Αριστοτέλη στον διάδοχό του στη διεύθυνση του Περιπάτου, που δεν ήταν άλλος από τον Νηλέα. Στη συνέχεια ο τελευταίος, χολωμένος που δεν εξελέγη σχολάρχης του Λυκείου, επανήλθε στη γενέτειρά του την Άσσο, μεταφέροντας και τα βιβλία που κληρονόμησε: του Αριστοτέλη και του Θεόφραστου.

Πόσα και ποια βιβλία πήρε ο Νηλέας μαζί του και τι περισώθηκε δεν είμαστε σε θέση να το προσδιορίσουμε. Μαρτυρείται ότι επί βασιλείας του Πτολεμαίου Β΄Φιλάδελφου,Introdution 1 πούλησε ή χάρισε στη βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας τα πρωτότυπα ή αντίγραφα ή ορισμένα αυθεντικά χειρόγραφα του Αριστοτέλη. Όπως κι αν έχουν τα πράγματα, ένα τμήμα της βιβλιοθήκης του Αριστοτέλη περιήλθε δίχως αμφιβολία στους κληρονόμους του Νηλέα, οι οποίοι όταν ο βασιλιάς της Περγάμου Ευμένης Β΄ άρχισε τη συγκρότηση της μεγάλης βιβλιοθήκης, φοβούμενοι μήπως υποχρεωθούν να παραδώσουν τα βιβλία του Αριστοτέλη, τα έκρυψαν σε μια σπηλιά. Με τα χρόνια τα βιβλία λησμονήθηκαν και η φύση βοήθησε στη μερική αποσύνθεσή τους.

Στη συνέχεια, τον 1ο αιώνα π.Χ., κάποιοι απόγονοι του Νηλέα θυμήθηκαν τον θησαυρό του Αριστοτέλη, ξέθαψαν τα βιβλία και τα έβγαλαν προς πώληση, και μέσα από aristotelis2άγνωστες διαδικασίες αυτά περιήλθαν στην προσωπική συλλογή ενός φαντασιόπληκτου «βιβλιόφιλου» του Απελλικώνα. Ωστόσο, ο Απελλικών φρόντισε, λέγεται, να γίνουν νέα αντίγραφα και να καταστούν προσιτά στους φιλοσοφικούς κύκλους, επιχείρησε ωστόσο να δρέψει και φιλολογικές δάφνες και έτσι επιχείρησε να εκδώσει ένα φθαρμένο κείμενο του Αριστοτέλη, προκαλώντας βέβαια  τα μέλη του Περιπάτου και όχι μόνο. Όταν ο Σύλλας κατέλαβε την Αθήνα το 86 π.Χ., ο Απελλικών βρήκε τον θάνατο και ο Σύλλας μετέφερε στη Ρώμη τη βιβλιοθήκη του ως λεία. Μετά το θάνατο του Σύλλα, τα προσωπικά απόγραφα του Αριστοτέλη περιήλθαν στην κατοχή του γιου του Φαύστου. Η άσωτη ζωή του και οι προγραφές που διενέργησε είχαν ως αποτέλεσμα να σπαταλήσει μεγάλο τμήμα της περιουσίας του, γεγονός που τον οδήγησε σε χρεοκοπία και δημοπράτηση περιουσιακών του στοιχειών. Έτσι έγινε κάτοχος των διδακτικών βιβλίων του Αριστοτέλη ο Τυραννίων, ο οποίος, αδυνατώντας να προχωρήσει στην έκδοσή τους εμπιστεύθηκε το πολύτιμο αυτό έργο στον Ανδρόνικο τον Ρόδιο, που διέτριβε τότε στη Ρώμη, γύρω στο 40 με 20 π.Χ. 

 

 

Ιστορικό πλαίσιο: Αρχαιότητα
Όνομα/Προσωνυμία: Αριστοτέλης
Ιδιότητα/Αξίωμα: Φιλόσοφος
Τόπος γέννησης: Χαλκιδική
Τόπος θανάτου: Χαλκίδα
Τόπος δράσης: Αθήνα
Άσσος
Πέλλα
Χρόνος γέννησης: 384 π.Χ.
Χρόνος θανάτου: 322 π.Χ.
Χρόνος δράσης: 4ος αι. π.Χ.
Αναφέρει: Πρόσωπα
Τυραννίων o Πρεσβύτερος, συλλέκτης βιβλίων
Νηλέας από τη Σκήψη, φιλόσοφος
Θεόφραστος, φιλόσοφος
Ηράκλειτος, φιλόσοφος
Απελλικών, συλλέκτης βιβλίων
Πλάτων, φιλόσοφος
Ευμένης Β´ Σωτήρ, βασιλιάς της Περγάμου
Σύλλας Φαύστος, συγκλητικός
Εύδημος, φιλόσοφος
Σύλλας Κορνήλιος, πολιτικός - στρατηγός
Πτολεμαίος Β΄ Φιλάδελφος, βασιλιάς της Αιγύπτου
Στράβων από την Αμάσεια, γεωγράφος - ιστορικός
Αλέξανδρος ο Μέγας
Αρχιτεκτονική
Η Ακαδημία του Πλάτωνα
Το Λύκειο του Αριστοτέλη
Εικόνες
Η περιγραφή του κόσμου από τον Αριστοτέλη. Univ. dell' Europa 67.
Ο Αριστοτέλης συνομιλεί με την Φυσική Ιστορία. De differentiis topicis, Βοήθιος, Παρίσι, P. Calvarin, 1537.
Ο Αριστοτέλης. Les vrais pourtraits et vies des hommes illustres (1584), Thevet.
Ο Αριστοτέλης στη βιβλιοθήκη του, από την έκδοση: P. Gringore, 'Le menus propos...', Παρίσι 1525. Από «Το Τραγούδι του Αριστοτέλη» του Henri de Valenciennes.
Ο Αριστοτέλης. Questiones super duos libros Peri hermenias Aristotelis, Dullaert J., Σαλαμάνκα, 1517.
Ο Αριστοτέλης, χαλκογραφία από την έκδοση: M. Meibonius, Diogenis Laertius, Άμστερνταμ, Officina Wetsteniana, 1692.
Αναφέρεται από: Πρόσωπα
Τυραννίων o Πρεσβύτερος, συλλέκτης βιβλίων
Νηλέας από τη Σκήψη, φιλόσοφος
Θεόφραστος, φιλόσοφος
Ισοκράτης, ρήτορας
Ηράκλειτος, φιλόσοφος
Απελλικών, συλλέκτης βιβλίων
Καλβίνος Ιωάννης, θεολόγος
Χρυσολωράς Μανουήλ, λόγιος
Βησσαρίων, καρδινάλιος - λόγιος - συλλέκτης βιβλίων
De Bury Richard, φιλόβιβλος
Χαλκοκονδύλης Δημήτριος, λόγιος
Διογένης Λαέρτιος, συγγραφέας
Βλάχος Γεράσιμος, συγγραφέας
Beatus Rhenanus, λόγιος
Λεόντιος Πιλάτος, λόγιος
Reuchlin Johann, λόγιος
Γεμιστός Γεώργιος Πλήθων, φιλόσοφος
Ιμπν αλ-Ναντίμ, ερευνητής
Φώτιος Α΄, πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως
Αρέθας ο Καισαρείας, αρχιεπίσκοπος
Notker Labeo, μοναχός
Αργυρόπουλος Ιωάννης, λόγιος
Pontano Giovano, συγγραφέας
Pico della Mirandola Giovanni, λόγιος
Ραψωδοί
Έρασμος, λόγιος
Καρακάλλας, Ρωμαίος αυτοκράτορας
Λίβιος Λαρνήσιος, συλλέκτης βιβλίων
Σύλλας Φαύστος, συγκλητικός
Εύδημος, φιλόσοφος
Δημήτριος Φαληρέας, πολιτικός - φιλόσοφος
Πτολεμαίος Α΄ Σωτήρ, βασιλιάς της Αιγύπτου
Στράτων από τη Λάμψακο, φιλόσοφος
Αλέξανδρος ο Μέγας
Κλέαρχος, έπαρχος της Κωνσταντινούπολης
Θεμίστιος, δάσκαλος - φιλόσοφος
Αθήναιος από τη Ναύκρατη, γραμματικός - συγγραφέας
Σύλλας Κορνήλιος, πολιτικός - στρατηγός
Στράβων από την Αμάσεια, γεωγράφος - ιστορικός
Δίων Κάσσιος, πολιτικός - συγγραφέας
Λυκούργος από την Αθήνα, πολιτικός - ρήτορας
Ιωάννης Γραμματικός ο Φιλόπονος, φιλόσοφος
Γαληνός από την Πέργαμο, ιατροφιλόσοφος
Βιβλιοθήκες
Βιβλιοθήκη του Μαλατέστα στην Τσεζένα
Μονή Αγίου Νικολάου
Μονή της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά
Το περιεχόμενο των χειρογράφων
Η Λαυρεντιανή βιβλιοθήκη στη Φλωρεντία
Βιβλιοθήκη του Καρόλου Ε΄
Εισαγωγικό κείμενο για "Βιβλιοθήκες"
Αρχιτεκτονική
Η βιβλιοθήκη του Αγίου Μάρκου στη Βενετία
Η βιβλιοθήκη του Escorial
Η βιβλιοθήκη του δούκα Federico da Montefeltro στο Urbino
Η βιβλιοθήκη του Αδριανού στο Τίβολι
Το Γυμνάσιο της Ρόδου
Το Λύκειο του Αριστοτέλη
Σημειώσεις: Ο Αριστοτέλης γεννήθηκε στα αρχαία Στάγειρα της Χαλκιδικής.
Άδεια χρήσης: In Copyright (InC)
Δικαιώματα: Το σύνολο του περιεχομένου του παρόντος διαδικτυακού τόπου αποτελεί πρωτότυπη επιστημονική εργασία του Κ. Σπ. Στάικου και των συνεργατών του. Το εικαστικό υλικό προέρχεται από την προσωπική συλλογή του Κ. Σπ. Στάικου και ο ίδιος είναι κάτοχος των σχετικών δικαιωμάτων που απαιτούνται για τη δημόσια προβολή και διάθεσή του.
Εμφανίζεται στις συλλογές:Πρόσωπα
Προβολή λιγότερων
Εικαστικό Υλικό
Προβολή λιγότερων