Αριστοτέλης, φιλόσοφος

Ο Αριστοτέλης, που γεννήθηκε στα Στάγειρα της Χαλκιδικής το 384 π.Χ. και πέθανε εξόριστος στην Χαλκίδα το 322, συγκρότησε τη σπουδαιότερη ιδιωτική βιβλιοθήκη, και όχι μόνο των κλασικών χρόνων (Βιβλιοθήκη, 44-50). aristotelis 31Στην Αθήνα εγκαταστάθηκε το 368/367 και συμπεριελήφθηκε στα μέλη της Ακαδημίας, σπουδάζοντας δίπλα στον Πλάτωνα. Μετά από τον θάνατο του Πλάτωνα εγκατέλειψε την Αθήνα και βρήκε αρχικά καταφύγιο στην Άσσο της Μυσίας, και αργότερα στην Πέλλα, όπου ανέλαβε την εκπαίδευση του Αλεξάνδρου, γιου του βασιλιά της Μακεδονίας Φιλίππου Β΄. Στη συνέχεια επέστρεψε στην Αθήνα ιδρύοντας δική του σχολή, το λεγόμενο Λύκειο, το οποίο από τα χρόνια του Θεοφράστου ονομάστηκε Περίπατος.

Σύμφωνα με τον Στράβωνα (ΧΙΙΙ, 608-609), η πρώτη μεγάλη ιδιωτική βιβλιοθήκη της αρχαιότητας ήταν του Αριστοτέλη, η οποία σε μεγάλο ποσοστό περιήλθε στους διαδόχους της διεύθυνσης του Περιπάτου, με σκοπό να υποστηρίξει τα μαθήματα της σχολής. Η βιβλιοθήκη του Αριστοτέλη δεν περιλάμβανεaristotelis1 μόνο τα δικά του συγγράμματα, τα οποία, περιέχονταν σε 400 βιβλία (κυλίνδρινους παπύρους) με 445.270 στίχους. Μπορούμε να διαχωρίσουμε τη βιβλιοθήκη του σε τέσσερις μεγάλες ενότητες: α) στα εξωτερικά συγγράμματά του, β) στα εσωτερικά ή διδακτικά, γ) στα υπομνήματα και δ) στα ξένα.

α) Στα εξωτερικά περιλαμβάνονται τα έργα και οι πραγματείες που απευθύνονται σε ένα ευρύτερο κοινό, πέρα από τους μαθητές του Λυκείου: οι εξωτερικοί λόγοι, όπως τους ονομάζει ο Αριστοτέλης, όπως ο παραινετικός λόγος Προτρεπτικός.

β) Στα εσωτερικά ή διδακτικά, τα οποία αποτελούν το απόσταγμα των φιλοσοφικών του στοχασμών και παραδόσεων στο Λύκειο, όπως το Περί ζώων μορίων, Όργανον, τα Ηθικά κ.ά. Πρόκειται για συγγράμματα που δεν έπαψε ποτέ να τα επεξεργάζεται και να αναθεωρεί.

γ) Στα υπομνήματα μπορούμε να κατατάξουμε τα έργα υποδομής που συγκέντρωνε ο Σταγειρίτης με σκοπό να αποτελέσουν βασικό υλικό για περαιτέρω επεξεργασία, όπως επίσης και συγγράμματα που γράφονταν στο προγραμματικό πλαίσιο της σχολής από τους μαθητές του π.χ. το Φυσικών δόξαι του Θεοφράστου.

δ) Στα ξένα, δηλαδή τα βιβλία που αγόραζε ή του δώριζαν, με σκοπό να σχηματίσει μια σφαιρική γνώση της ελληνικής, τουλάχιστον, πνευματικής παράδοσης.

Γνωρίζουμε ότι στη συλλογή του φιλοσόφου κατέληξε το μοναδικό γνωστό έργο του Ηρακλείτου, Περί φύσεως, το οποίο ο ίδιος είχε καταθέσει 150 χρόνια πριν στον ναό της aristoteliss2Μεγάλης Αρτέμιδος στην Έφεσο. Ο Αριστοτέλης είχε λάβει επιχορήγηση 800 ταλάντων από τον Μέγα Αλέξανδρο, για να υποστηρίξει τις έρευνές του στο Λύκειο και να εμπλουτίσει τη βιβλιοθήκη του, είχε όμως και ο ίδιος την οικονομική ευχέρεια να αγοράζει βιβλία, διαθέτοντας μάλιστα σημαντικά ποσά για την εποχή του. Όπως τα τρία τάλαντα που έδωσε για να αποκτήσει τους 43.475 στίχους που απάρτιζαν τα έργα του Σπευσίππου, διαδόχου του Πλάτωνα στην Ακαδημία. Από την άλλη πλευρά, ο Μ. Αλέξανδρος, κατά την κατακτητική του πορεία, τού έστελνε σημαντικό βιβλιακό υλικό για να συντάξει το μεγαλόπνοο έργο της Πολιτείας, με τα 158 πολιτεύματα διαφόρων ελληνικών πόλεων.

Η περιπέτεια της βιβλιοθήκης του. Όταν ο Αριστοτέλης εγκατέλειψε την Αθήνα, ως φιλομακεδονικός, και κατέφυγε στην Χαλκίδα, είναι άγνωστο ποια και πόσα βιβλία aristotelis3πήρε μαζί του, καθώς ούτε ο ίδιος γνώριζε πότε θα ξαναγύριζε. Εικάζουμε πάντως ότι μετά τον θάνατό του τα διδακτικά του συγγράμματα περιήλθαν στην κατοχή, εν μέρει ίσως, των δύο αγαπημένων του μαθητών: στου Θεόφραστου και στου Εύδημου. Πιθανότατα ο Θεόφραστος να συμπεριέλαβε στη βιβλιοθήκη του Λυκείου και τα κατάλοιπα του ίδιου του Αριστοτέλη, τα οποία κληροδότησε, μετά τον θάνατό του, όπως και προσωπικά του βιβλία, καθώς και αυτά του Αριστοτέλη στον διάδοχό του στη διεύθυνση του Περιπάτου, που δεν ήταν άλλος από τον Νηλέα. Στη συνέχεια ο τελευταίος, χολωμένος που δεν εξελέγη σχολάρχης του Λυκείου, επανήλθε στη γενέτειρά του την Άσσο, μεταφέροντας και τα βιβλία που κληρονόμησε: του Αριστοτέλη και του Θεόφραστου.

Πόσα και ποια βιβλία πήρε ο Νηλέας μαζί του και τι περισώθηκε δεν είμαστε σε θέση να το προσδιορίσουμε. Μαρτυρείται ότι επί βασιλείας του Πτολεμαίου Β΄Φιλάδελφου,Introdution 1 πούλησε ή χάρισε στη βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας τα πρωτότυπα ή αντίγραφα ή ορισμένα αυθεντικά χειρόγραφα του Αριστοτέλη. Όπως κι αν έχουν τα πράγματα, ένα τμήμα της βιβλιοθήκης του Αριστοτέλη περιήλθε δίχως αμφιβολία στους κληρονόμους του Νηλέα, οι οποίοι όταν ο βασιλιάς της Περγάμου Ευμένης Β΄ άρχισε τη συγκρότηση της μεγάλης βιβλιοθήκης, φοβούμενοι μήπως υποχρεωθούν να παραδώσουν τα βιβλία του Αριστοτέλη, τα έκρυψαν σε μια σπηλιά. Με τα χρόνια τα βιβλία λησμονήθηκαν και η φύση βοήθησε στη μερική αποσύνθεσή τους.

Στη συνέχεια, τον 1ο αιώνα π.Χ., κάποιοι απόγονοι του Νηλέα θυμήθηκαν τον θησαυρό του Αριστοτέλη, ξέθαψαν τα βιβλία και τα έβγαλαν προς πώληση, και μέσα από aristotelis2άγνωστες διαδικασίες αυτά περιήλθαν στην προσωπική συλλογή ενός φαντασιόπληκτου «βιβλιόφιλου» του Απελλικώνα. Ωστόσο, ο Απελλικών φρόντισε, λέγεται, να γίνουν νέα αντίγραφα και να καταστούν προσιτά στους φιλοσοφικούς κύκλους, επιχείρησε ωστόσο να δρέψει και φιλολογικές δάφνες και έτσι επιχείρησε να εκδώσει ένα φθαρμένο κείμενο του Αριστοτέλη, προκαλώντας βέβαια  τα μέλη του Περιπάτου και όχι μόνο. Όταν ο Σύλλας κατέλαβε την Αθήνα το 86 π.Χ., ο Απελλικών βρήκε τον θάνατο και ο Σύλλας μετέφερε στη Ρώμη τη βιβλιοθήκη του ως λεία. Μετά το θάνατο του Σύλλα, τα προσωπικά απόγραφα του Αριστοτέλη περιήλθαν στην κατοχή του γιου του Φαύστου. Η άσωτη ζωή του και οι προγραφές που διενέργησε είχαν ως αποτέλεσμα να σπαταλήσει μεγάλο τμήμα της περιουσίας του, γεγονός που τον οδήγησε σε χρεοκοπία και δημοπράτηση περιουσιακών του στοιχειών. Έτσι έγινε κάτοχος των διδακτικών βιβλίων του Αριστοτέλη ο Τυραννίων, ο οποίος, αδυνατώντας να προχωρήσει στην έκδοσή τους εμπιστεύθηκε το πολύτιμο αυτό έργο στον Ανδρόνικο τον Ρόδιο, που διέτριβε τότε στη Ρώμη, γύρω στο 40 με 20 π.Χ. 

 

 

Ιστορικό πλαίσιο: Αρχαιότητα
Όνομα/Προσωνυμία: Αριστοτέλης
Ιδιότητα/Αξίωμα: Φιλόσοφος
Τόπος γέννησης: Χαλκιδική
Τόπος θανάτου: Χαλκίδα
Τόπος δράσης: Αθήνα
Άσσος
Πέλλα
Χρόνος γέννησης: 384 π.Χ.
Χρόνος θανάτου: 322 π.Χ.
Χρόνος δράσης: 4ος αι. π.Χ.
Αναφέρει: Πρόσωπα
Τυραννίων o Πρεσβύτερος, συλλέκτης βιβλίων
Νηλέας από τη Σκήψη, φιλόσοφος
Θεόφραστος, φιλόσοφος
Ηράκλειτος, φιλόσοφος
Απελλικών, συλλέκτης βιβλίων
Πλάτων, φιλόσοφος
Ευμένης Β´ Σωτήρ, βασιλιάς της Περγάμου
Σύλλας, Φαύστος, συγκλητικός
Εύδημος, φιλόσοφος
Σύλλας, πολιτικός & στρατηγός
Πτολεμαίος Β΄ Φιλάδελφος, βασιλιάς της Αιγύπτου
Στράβων από την Αμάσεια, γεωγράφος & ιστορικός
Αλέξανδρος ο Μέγας
Αρχιτεκτονική
Η Ακαδημία του Πλάτωνα
Το Λύκειο του Αριστοτέλη
Εικόνες
Η περιγραφή του κόσμου από τον Αριστοτέλη.
Ο Αριστοτέλης με την αλληγορική μορφή της Φιλοσοφίας περί Φύσεως. Από την έκδοση: Βοήθιος, «De differentiis topicis», Παρίσι, P. Calvarin, 1537.
Ο Αριστοτέλης. Χαρακτικό από την έκδοση: A. Thevet, «Les vrais pourtraits et vies des hommes illustres», Παρίσι 1584.
Ο Αριστοτέλης απορροφημένος στα λογικά του συγγράμματα. Χαρακτικό από την έκδοση: P. Gringore, «Les menus propos», Gilles Couteau, Παρίσι, 1525.
Ο Αριστοτέλης. Από την έκδοση: Dullaert J., «Questiones super duos libros Peri hermenias Aristotelis», [Colophon], Σαλαμάνκα, 1517.
Ο Αριστοτέλης, χαλκογραφία από την έκδοση: M. Meibonius, «Diogenis Laertius», Άμστερνταμ, Officina Wetsteniana, 1692.
Αναφέρεται από: Πρόσωπα
Αργυρόπουλος, Ιωάννης, λόγιος
Αλέξανδρος ο Μέγας
Στράτων από τη Λάμψακο, φιλόσοφος
Πτολεμαίος Α΄ Σωτήρ, βασιλιάς της Αιγύπτου
Δημήτριος ο Φαληρεύς, πολιτικός & φιλόσοφος
Γαληνός από την Πέργαμο, ιατροφιλόσοφος
Ιωάννης Φιλόπονος, φιλόσοφος
Λυκούργος από την Αθήνα, πολιτικός & ρήτορας
Δίων Κάσσιος, πολιτικός & συγγραφέας
Στράβων από την Αμάσεια, γεωγράφος & ιστορικός
Σύλλας, πολιτικός & στρατηγός
Αθήναιος ο Ναυκρατίτης, γραμματικός & συγγραφέας
Θεμίστιος, δάσκαλος & φιλόσοφος
Κλέαρχος, έπαρχος της Κωνσταντινούπολης
Εύδημος, φιλόσοφος
Σύλλας, Φαύστος, συγκλητικός
Λίβιος Λαρνήσιος, Πόπλιος, συλλέκτης βιβλίων
Καρακάλλας, Ρωμαίος αυτοκράτορας
Έρασμος, λόγιος
Ραψωδοί
Πίκο ντέλλα Μιράντολα, Τζοβιάννι, λόγιος
Ποντάνο, Τζοβάνο συγγραφέας
Νότκερ Λαμπέο, μοναχός
Αρέθας ο Καισαρείας, αρχιεπίσκοπος
Φώτιος Α΄, πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως
Ιμπν αλ-Ναντίμ, ερευνητής
Γεμιστός/Πλήθων, Γεώργιος, φιλόσοφος
Ρόιχλιν, Γιόχαν, λόγιος
Λεόντιος Πιλάτος, λόγιος
Ρενανός, Βεάτος, λόγιος
Βλάχος, Γεράσιμος, συγγραφέας
Διογένης Λαέρτιος, συγγραφέας
Χαλκοκονδύλης, Δημήτριος, λόγιος
Ντε Μπέρυ, Ρίτσαρντ, φιλόβιβλος
Βησσαρίων, καρδινάλιος, λόγιος & συλλέκτης βιβλίων
Χρυσολωράς, Μανουήλ, λόγιος
Καλβίνος, Ιωάννης, θεολόγος
Απελλικών, συλλέκτης βιβλίων
Ηράκλειτος, φιλόσοφος
Ισοκράτης, ρήτορας
Θεόφραστος, φιλόσοφος
Νηλέας από τη Σκήψη, φιλόσοφος
Τυραννίων o Πρεσβύτερος, συλλέκτης βιβλίων
Βιβλιοθήκες
Βιβλιοθήκη του Μαλατέστα στην Τσεζένα
Βιβλιοθήκη του Καρόλου Ε΄
Η Λαυρεντιανή βιβλιοθήκη στη Φλωρεντία
Το περιεχόμενο των χειρογράφων
Μονή της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά
Μονή Αγίου Νικολάου
Εισαγωγικό κείμενο για "Βιβλιοθήκες"
Αρχιτεκτονική
Το Λύκειο του Αριστοτέλη
Το Γυμνάσιο της Ρόδου
Η Βιβλιοθήκη του Αδριανού στο Τίβολι
Η Βιβλιοθήκη του δούκα Φεντερίκο ντα Μοντεφέλτρο στο Ουρμπίνο
Η Βιβλιοθήκη του Εσκοριάλ
Η Βιβλιοθήκη του Αγίου Μάρκου στη Βενετία
Σημειώσεις: Ο Αριστοτέλης γεννήθηκε στα αρχαία Στάγειρα της Χαλκιδικής.
Άδεια χρήσης: Αναφορά Δημιουργού - Μη Εμπορική Χρήση - Όχι Παράγωγα Έργα 4.0 Διεθνές (CC BY-NC-ND 4.0)
Δικαιώματα: Το λήμμα αποτελεί πρωτότυπη επιστημονική εργασία της ομάδας ανάπτυξης του ψηφιακού χώρου «Περί Βιβλιοθηκών».
Εμφανίζεται στις συλλογές:Πρόσωπα
Προβολή λιγότερων
Εικαστικό Υλικό
Προβολή λιγότερων