Η βιβλιοθήκη του Αγίου Μάρκου στη Βενετία

Η βιβλιοθήκη του Αγίου Μάρκου, η Μαρκιανή Βιβλιοθήκη δηλαδή, σχεδιάστηκε από τον Jacopo Sansovino, αποτελεί τμήμα της Zecca και προοριζόταν να στεγάσει τη συλλογή τουzecca καρδιναλίου Βησσαρίωνος την οποία είχε δωρίσει στη Βενετική Δημοκρατία από το 1468. H ανέγερση του κτίσματος που θα περιλάμβανε τη βιβλιοθήκη άρχισε το 1536 στο πλαίσιο της ανάπλασης της πλατείας του Αγίου Μάρκου μετά την πυρκαγιά του 1512, τη λήξη των πολέμων με τη Λίγκα του Campbrai και τη σταδιακή ανάδειξη της Βενετίας σε μεγάλο ευρωπαϊκό πολιτιστικό κέντρο.

Η εξαιρετική τέχνη της πρόσοψης της Zecca συνεχίζεται στο εσωτερικό με την επιβλητική κλίμακα (Scalone) που οδηγεί προς τον όροφο της προθάλαμοςαίθουσας της βιβλιοθήκης. Ορίζεται από δύο Καρυάτιδες, εν είδει παραστάδων, έργο του Alessandro Vittoria. Μια μονή σκάλα στέφεται από πλουσιότατη καμαρωτή οροφή. Γεωμετρικά φατνώματα, τετράγωνα και οκτάγωνα, συνδεδεμένα μεταξύ τους με επιχρυσωμένη κορνίζα περιβάλλουν  ζωγραφικές συνθέσεις των Battista Franco και Battista del Moro, ενώ έργα του Alessandro Vittoria παραδίδονται ανάγλυφα με επιχρυσωμένο μωσαϊκό φόντοΤα εικαστικά θέματα αντλούνται από τη μυθολογία και την αρχαιότητα, σε συνδυασμό με συμβολισμούς που παραπέμπουν στις τέχνες και στις επιστήμες. Ξεχωρίζει η θεά της Γης, η Ρέα, και οι διάφορες ανθρωπόμορφες αναπαραστάσεις που συμβολίζουν την αστρολογία, όπως ο Κρόνος δίπλα σε έναν γενειοφόρο γέροντα, με τα βιβλία του, ενώ μία κουκουβάγια συμβολίζει τη μελαγχολία.

Η σκάλα αυτή καταλήγει σε πλατύσκαλο, για να συνεχίσει με ανηφορική κατεύθυνση προς τον προθάλαμο της βιβλιοθήκης. Η θολωτή οροφή του πλατύσκαλου προβάλλει τις επτά ελευθέριες τέχνες, trivium και quadrivium, κλασικό θέμα διακόσμησης των βιβλιοθηκών και των πανεπιστημιακών χώρων γενικότερα, στην κορυφή όμως του θόλου είναι ζωγραφισμένη η ενσάρκωση της Ποίησης, που υπερίπταται όλων.

Η δεύτερη στροφή της σκάλας έχει τα ίδια αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά ως προς τη διακόσμηση, θεματικά, όμως, αποτελεί ύμνο στη δόξα της Σοφίας, δηλαδή μια «Προσευχή στην Ακρόπολη» του 16ου αιώνα, όπως έγραψε ο Mikhail Ivanoff.  Στην κορυφή της σκάλας, είναι ζωγραφισμένη η απόλυτη Γνώση γυμνή, να υπερίπταται κρατώντας ένα βιβλίο, εγγεγραμμένη στον κύκλο της αιωνιότητας.

Ο προθάλαμος. Η Αντίσαλα ή Προθάλαμος διαμορφώθηκε το 1591-1596 από τον Sansovino, για να φιλοξενήσει τη συλλογή αρχαίων γλυπτών που δωρήθηκε στη Δημοκρατία το 1587 από τον Giovanni Grimani, πατριάρχη της Ακυλήιας. Η επιτοίχια διακόσμηση συνίσταται σε ορθομαρμαρώσεις, ενώ επιφάνειες καλυμμένες με στούκο διαμορφώνουν κόγχες πλαισιωμένες με παραστάδες, οι οποίες παλαιότερα ήταν επιζωγραφισμένες από καλλιτέχνες της εποχής, όπως ο Tintoretto. Η εσωτερική κορνίζα του οκταγώνου πλαισιώνει ζωγραφική σύνθεση που παριστάνει τη Σοφία, από τον Tiziano.

Η αίθουσα της βιβλιοθήκης. Η αίθουσα της βιβλιοθήκης είναι ορθογώνια, φωτίζεται με δύο σειρές από πέντε υαλοστάσια, τα οποία καταλήγουν σε αψίδες. Οι δύο είσοδοι στον άξονα του χώρου, San Marco Veniceκαθαρά ελληνικής αρχιτεκτονικής σύλληψης, με δύο ημικίονες ως παραστάδες, στέφονται από αέτωμα. Το δάπεδο καλύπτεται από μάρμαρο, και συγκεκριμένα ορθογώνιες πλάκες τοποθετημένες ρομβοειδώς, πλαισιωμένες από δύο διαφορετικές αποχρώσεις γκριζοπράσινου μάρμαρου. Η οροφή είναι εξαιρετικά περίτεχνη και ως ύφος αισθητικής και διακόσμησης θυμίζει ακριβώς τους ορόφους της Scuola Grande di San Rocco, που σχεδίασε μεταξύ άλλων ο Vincenzo Scarpagnino. Πρόκειται για μια καμαρωτή οροφή με επιχρωματισμένες γύψινες κορνίζες, που περικλείουν μενταγιόν στα οποία ενσωματώθηκε όλη η ζωγραφική θεματική της οροφής.

Τους επτά καλλιτέχνες που επιμελήθηκαν τις οροφογραφίες επέλεξαν ο Tiziano και ο Sansovino. Μεταξύ αυτών ήταν ο Giovanni de Mio, ο Giuseppe Porta, Marciana Veniceο λεγόμενος Salviati, ο Gianbattista Zelotti, ο Giulio Licinio, ο Andrea Meldolla, ο επονομαζόμενος Schiavone, ο Battista Franco και ο Paolo Veronese. Κοινός στόχος ήταν η αναπαράσταση αλληγορικών συνθέσεων, με απώτερο σκοπό τη συμφιλίωση της μυθολογικής παράδοσης και του Δωδεκα­θέου με τον χριστιανισμό. Αυτή άλλωστε η γραμμή εκπορευόταν τόσο από το παπικό περιβάλλον, όσο και από τις σχετικές τοιχογρα­φίες της βιβλιοθήκης του Βατικανού, ήδη από τον 15ο αιώνα, και έτσι η Βενετία, η πλέον πιστή και αξιόπιστη για την υπεράσπιση του καθολικού Δόγματος μετά την Αγία Έδρα, δεν θα μπορούσε να ξεφύγει από το πλαίσιο ενός παράλληλου συμβολισμού. 

Η πλέον πλούσια αλληγορική σύνθεση είναι αυτή του Mio, με τον Δία να επικάθεται του γήινου στερεώματος και με τα σύμβολα της εξουσίας στα χέρια του να ατενίζει προς στις τρεις Αρετές: την Πίστη, την Ελπίδα και τη Φιλευσπλαχνία. Σε άλλες συνθέσεις απεικονίζεται ο Ερμής ανάμεσα στην Αθηνά και στον Ποσειδώνα, και η Αριθμητική με τη Γεωμετρία, που σφραγίζονται από τον χρωστήρα του Veronese.

Η επιτοίχια διακόσμηση διακρίνεται από τις δεκατέσσερις ολόσωμες φιγούρες που συμβολίζουν φιλοσόφους, ζωγραφισμένες ανάμεσα στα υαλοστάσια, και από δύο εκατέρωθεν των δύο εισόδων. Οι απεικονίσεις αυτές είναι εγγεγραμμένες σε ζωγραφικές κόγχες, οι αψίδες των οποίων έχουν σχήμα αχηβάδας. Τις φιγούρες αυτές επιμελήθηκαν ζωγραφικά ο Tiziano, ο Veronese και ο Andrea Schiavone. Αν και τα ονόματά τους δεν καταγράφονται, είναι προφανές ότι δεν θα μπορούσε να λείπουν φιλόσοφοι όπως ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης, ούτε ο Πυθαγόρας, ενώ δεν παραλείπεται και η εικαστική παραπομπή σε βιβλικές μορφές (Αρχιτ., 328-334).

Επωνυμία: Biblioteca Nazionale Marciana
Ιστορικό πλαίσιο: Αναγέννηση
Τόπος: Βενετία
Αρχιτέκτονας: Jacopo Sansovino
Θεμελίωση: 1536
Αποπεράτωση: 16ος αι.
Αναφέρει: Πρόσωπα
Βησσαρίων, καρδινάλιος - λόγιος - συλλέκτης βιβλίων
Πλάτων, φιλόσοφος
Αριστοτέλης, φιλόσοφος
Πυθαγόρας από τη Σάμο, φιλόσοφος
Εικόνες
Γενική άποψη της Μαρκιανής Βιβλιοθήκης, σύμφωνα με τα σχέδια του Jacopo Sansovino.
Χαλκογραφία του προθάλαμου της βιβλιοθήκης με τη συλλογή των γλυπτών του Domenico Grimani, 18ος αιώνας.
Τμήμα της περίτεχνης ζωγραφικής και ανάγλυφης διακόσμησης της οροφής που οδηγεί στον προθάλαμο της Μαρκιανής Βιβλιοθήκης.
Η Βιβλιοθήκη, τμήμα της Zecca, στην Πλατεία του Αγίου Μάρκου. Χαλκογραφία του 18ου αιώνα.
Αναφέρεται από: Πρόσωπα
Βησσαρίων, καρδινάλιος - λόγιος - συλλέκτης βιβλίων
Μουσούρος Μάρκος, λόγιος
Βιβλιοθήκες
Μονή Αγίου Νικολάου
Άδεια χρήσης: In Copyright (InC)
Δικαιώματα: Το σύνολο του περιεχομένου του παρόντος διαδικτυακού τόπου αποτελεί πρωτότυπη επιστημονική εργασία του Κ. Σπ. Στάικου και των συνεργατών του. Το εικαστικό υλικό προέρχεται από την προσωπική συλλογή του Κ. Σπ. Στάικου και ο ίδιος είναι κάτοχος των σχετικών δικαιωμάτων που απαιτούνται για τη δημόσια προβολή και διάθεσή του.
Εμφανίζεται στις συλλογές:Αρχιτεκτονική
Προβολή λιγότερων