Η Βιβλιοθήκη του Εσκοριάλ

H κατασκευή του κτίσματος που επρόκειτο να στεγάσει τη συλλογή του Φιλίππου Β΄ στο βασιλικό μοναστήρι El Escorial άρχισε το 1563 και ολοκληρώθηκε το 1584, με βάση τα σχέδια του διασημότερου αρχιτέκτονα της εποχής, Juan de Herrera (1530-1597). H αίθουσα της βιβλιοθήκης στο νεόδμητο κτίσμα της Βασιλικής Έδρας του Αγίου Λαυρεντίου στο βασιλικό μοναστήρι του El Escorial καταλαμβάνει τιμητική θέση και στρέφει τη στοά της κεντρικής εισόδου.

Ο Herrera σχεδίασε μια αίθουσα 70 x 12 μέτρα και αντίστοιχο ύψος που καταλήγει σε κυλινδρικό θόλο. Η εικόνα της βιβλιοθήκης διαφέρει από όλες τις σύγχρονες της και όμοιά της δενEscorial engraving υπάρχει στον ευρωπαϊκό χώρο ως τα τέλη του 16ου αιώνα. Οι αρχές του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού της πηγάζουν από την πρωτοβουλία του Herrera να διαφοροποιήσει το σχήμα και τη χρήση των κλασικών βιβλιοστασίων, αντικαθιστωντας τα έδρανα με επιτοίχιους βιβλιοστάτες και ράφια, διαμορφώνοντας έτσι δύο σαφώς διακριτές ζώνες: τα βιβλιοστάσια και τις επιτοίχιες τοιχογραφίες που ενώνονται μεταξύ τους μέσω του κοινού θόλου. Η αίθουσα φωτίζεται από δώδεκα μεγάλων διαστάσεων υαλοστάσια, πέντε που βλέπουν ανατολικά και επτά δυτικά, και από μια σειρά πέντε υαλοστάσια μικρότερων διαστάσεων εν είδει φεγγίτη.

Η εικονογράφηση. Το πρόγραμμα εικονoγράφησης της αίθουσας είναι καρπός συνεργασίας των Arias Montano και Fray Angelo Rocca, υπό την επίβλεψη του José de Sigüenza (1544-1606), οι οποίοι είχαν την άποψη ότι η τέχνη έπρεπε να εξυπηρετεί την προπαγάνδα και να αποτελεί όπλο κατά της αίρεσης - υποδεικνύοντας έτσι παράλληλα και την κατηγορία των βιβλίων που η βιβλιοθήκη του Escorial φιλοξενούσε.

Η διακόσμηση του Pellegrino Tibaldi. Τη φιλοτέχνηση της αίθουσας ανέθεσαν οι μοναστηριακές αρχές σε έναν Ιταλό, τον Pellegrino Tibaldi που γεννήθηκε το 1527 και πέθανε το 1592, λίγα χρόνια μετά την ολοκλήρωση της εικονογράφησης. Ο Pellegrino, ζωγράφος, γλύπτης αλλά και αρχιτέκτονας του μανιερισμού, είχε εργαστεί για χρόνια στη Ρώμη και σε άλλες ιταλικές πόλεις και το 1568 μετέβη στην Ισπανία, όπου διαδέχτηκε τον Federico Zuccari ως ο κατεξοχήν ζωγράφος της Αυλής. Αναμφισβήτητα όμως το μεγάλο του ζωγραφικό επίτευγμα ήταν η εικονογράφηση της αίθουσας της βιβλιοθήκης του Escorial.

Το σκεπτικό της εικονογράφησης αναδείκνυε την εξίσωση Φιλοσοφία = Θεολογία. Η Φιλοσοφία περιβάλλεται από τον Σωκράτη, τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη και τον Σενέκα και πάνω απ’ αυτούς Fresco Escorialαπεικονίζεται η Σχολή των Αθηνών, όπου παρευρίσκεται ο Ζήνων και οι στωικοί και από την άλλη ο Σωκράτης και οι ακαδημαϊκοί. Η Θεολογία πάλι έχει ως παραστάτες τους τέσσερις Λατίνους Πατέρες της Εκκλησίας, τον Ιερώνυμο, τον Αμβρόσιο, τον Αυγουστίνο και τον Γρηγόριο, απεικόνιση που κορυφώνεται με τη σύνοδο της Νίκαιας. Στη σύνθεση βλέπουμε τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο να διακηρύττει πως οι ιερείς και οι κληρικοί δεν έχουν άλλο δικαστή παρά τον ίδιο το Θεό και, με την ευκαιρία αυτή, καταδικάζεται σε αφορισμό και ο Άρειος.

Τα επτά φατνώματα που δημιουργούν οι τοξοστοιχίες είναι αφιερωμένα στην εικαστική αναπαραγωγή των παραδοσιακών μοτίβων που αποδίδουν τις επτά ελευθέριες τέχνες, με νέες, όμως, αλληγορικές μορφές, όπως δηλαδή ο Πύργος της Βαβέλ, κάτω από τη Γραμματική για να δοθεί έμφαση στην ανάγκη μελέτης των εθνικών γλωσσών και ο μύθος του Ορφέα και της Ευρυδίκης ως παρονομαστής της Μουσικής.

escorial general view

                                 

Ο εξοπλισμός της βιβλιοθήκης. Τα επιτοίχια βιβλιοστάσια αποτελούν τον μοναδικό σταθερό εξοπλισμό της αίθουσας της βιβλιοθήκης· σχεδιάστηκαν από τον ίδιο τον Herrera και Escorial sectionχαρακτηρίζονται από πολλά στοιχεία των αρχαίων ελληνικών ναών δωρικού ρυθμού. Τα χαρακτηριστικά τους αποτελούν δωρικοί κίονες με αντίστοιχα κιονόκρανα, οι οποίοι στηρίζονται σε δύο ορθογώνια ταμπλαδωτά βάθρα τοποθετημένα επάλληλα. Κάθε τμήμα του βιβλιοστασίου διαθέτει τρία σταθερά ράφια, δημιουργώντας έτσι πέντε θήκες για την ταξινόμηση βιβλίων, συνυπολογίζοντας το σταθερό ράφι της βάσης του επίπλου. Ως επιστήλιο πάνω από τις ορθογώνιες βάσεις κατασκευάστηκε ένα ράφι που διατρέχει τα βιβλιοστάσια, το οποίο καταλήγει σε κεκλιμένη επιφάνεια δημιουργώντας αναλόγιο. Η ξυλεία που χρησιμοποιήθηκε είναι κυρίως μαόνι, τα κορδόνια των ταμπλάδων και διάφορα άλλα διακοσμητικά εργαλεία κατασκευάστηκαν από ξυλεία κέδρου, εβένου κ.ά. (Αρχιτ., 335-341).

Επωνυμία: Real Biblioteca del Monasterio de San Lorenzo de El Escorial (Βασιλική Βιβλιοθήκη του Μοναστηριού Σαν Λορένθο ντε Ελ Εσκοριάλ)
Ιστορικό πλαίσιο: Αναγέννηση
Τόπος: Σαν Λορένθο ντε Ελ Εσκοριάλ (Μαδρίτη)
Αρχιτέκτονας: Juan de Herrera
Θεμελίωση: 1563
Αποπεράτωση: 1584
Αναφέρει: Πρόσωπα
Σωκράτης, φιλόσοφος
Αυγουστίνος, ιερός, θεολόγος & φιλόσοφος
Αμβρόσιος, Αυρήλιος, εκκλησιαστικός συγγραφέας
Ζήνων, αυτοκράτορας του Βυζαντίου
Άγιος Ιερώνυμος, Πατέρας της Δυτικής Εκκλησίας
Αριστοτέλης, φιλόσοφος
Πλάτων, φιλόσοφος
Εικόνες
Γενική άποψη της αίθουσας της βιβλιοθήκης του Escorial, σύμφωνα με τα σχέδια του Juan de Herrera.
Νωπογραφία του Tibaldi που αναπαριστά αλληγορικά τις ελεύθερες τέχνες. Εδώ ο Αρχιμήδης που δολοφονείται από τους Ρωμαίους κατά την κατάληψη των Συρακουσών το 212 π.Χ.
Όψη και τομή βιβλιοστασίου της βιβλιοθήκης του Escorial (Clark, ''The Care of Books'', 270).
Χαρακτικό της κεντρικής αίθουσας της βιβλιοθήκης του Escorial κατά τη διάρκεια της επιχείρησης διάσωσης του πολύτιμου υλικού της από την πυρκαγιά τον Οκτώβριο του 1872.
Άδεια χρήσης: Αναφορά Δημιουργού - Μη Εμπορική Χρήση - Όχι Παράγωγα Έργα 4.0 Διεθνές (CC BY-NC-ND 4.0)
Δικαιώματα: Το λήμμα αποτελεί πρωτότυπη επιστημονική εργασία της ομάδας ανάπτυξης του ψηφιακού χώρου «Περί Βιβλιοθηκών».
Εμφανίζεται στις συλλογές:Αρχιτεκτονική
Προβολή λιγότερων