Το Λύκειο του Αριστοτέλη

Η ακριβής τοποθεσία του Λυκείου συμπίπτει πέραν πάσης αμφιβολίας με τον χώρο που αποκαλύφθηκε στο οικόπεδο της Ρηγίλλης το 1996, κατά τη διάρκεια των ανασκαφών για τη θεμελίωση του Μουσείου Aristotle Lyceum floorplan 1Μον­τέρνας Τέχνης, υπό την εποπτεία της αρχαιολόγου Ευτυχίας Λυγκούρη-Τόλια.

Τα στοιχεία που διαθέταμε ως την ανασκαφή πηγάζουν από λογοτεχνικές και μόνο πηγές και συγκεκριμένα από τους βίους και τις διαθήκες των σχολαρχών του Λυκείου. Η διαθήκη του Θεο­φράστου μαρτυρεί τις καταστροφές που προξένησαν στο Λύκειο οι Μακεδόνες μετά την εξέγερση των Αθηναίων και την κατά­ληψη της πόλης το 307 π.Χ. από τον Δημήτριο τον Πολιορκητή (337-283 π.Χ.). Από τη διαθήκη αυτή επίσης διαφαίνεται ότι ο κεντρι­κός χώρος του Λυκείου ονομαζόταν μουσείο και ήταν διακοσμημένος με αγάλματα θεαινών (τας θεάς). Υπήρχε ακόμη ένα ιερό, στο οποίο ήταν τοποθετημένη η προτομή του Αριστοτέλη, όπως και άλλα αφιερώματα. Μια μικρή στοά συνέδεε το μουσείο με τα υπόλοιπα κτίσματα, ενώ υπήρχε και μία δεύτερη, η «κάτω στοά», όπου βρίσκονταν αναρτημένοι γεωγραφικοί χάρτες. Τέλος, στη διαθήκη γίνεται λόγος για τον βωμό (αυτόν που έδωσε ο ίδιος ο Αριστοτέλης να κτιστεί προς τιμήν του Πλάτωνος;), ο οποίος, κατά τον Θεόφραστο, έπρεπε να έχει το τέλειον και το εύσχημον.

Η σχεδίαση του όλου κτίσματος του Λυκείου παραπέμπει πράγματι σε ένα συγκρό­τημα πανομοιότυπο της Ακαδημίας του Πλάτωνα, αλλά με πολύ περισσότερους στεγασμένους χώρους, αν κρίνουμε και από το ότι επί σχολαρχίας του Θεο­φράστου λέγεται πως στον Περίπατο σύ­χναζαν περίπου 2.000 μαθητές-ακροατές. Να σημειωθεί εδώ ότι το Λύκειο επί Αριστοτέλη και Θεοφράστου δεν αντιμετώπιζε οικονομικά προβλήματα, καθώς ο ίδιος ο Μέγας Αλέξανδρος είχε «προικοδοτήσει» τον Αριστοτέλη με 800 τάλαντα για τον εξοπλισμό του.

Ο Αριστοτέλης ίδρυσε τη σχολή στην περιοχή του Λύκειου Απόλλωνα με την επιστροφή του από την αυτοεξορία, το 335/4 π.Χ. Ο χώρος αυτός ήταν δημόσιος και ο Αριστοτέλης είχε εξασφαλίσει μόνο τη χρήση του, Aristotle Lyceum floorplan 2καθώς ως μέτοικος δεν είχε το δικαίωμα να αποκτήσει ιδιοκτησία στην Αθήνα. Την εποχή του Θεοφράστου –διαδόχου του Αριστοτέλη στο Λύκειο – σύμφωνα με νόμο (ένκτισις) που είχε θεσπίσει ο Δημήτριος Φαληρεύς, επιτρεπόταν στους μετοίκους να κατέχουν γη.  Έτσι, ο Θεόφραστος όχι μόνο έγινε κύριος της σχολής, με χρήματα που του παρείχε χωρίς φειδώ ο Μακεδόνας ηγέτης Αντίγονος Γονατάς (319-239 π.Χ.), αλλά είχε και την οικονομική δυνατότητα να επεκτείνει τις εγκαταστάσεις και τους ελεύθερους γύρω χώρους, προσθέτοντας μια κατοικία για τον εκάστοτε σχολάρχη και έναν κήπο, στον οποίον οδηγούσε ο περίπατος. Πρέπει να έχουμε κατά νου ότι η Σχολή, εκτός των απαραίτητων αιθουσών διδασκαλίας και των βοηθητικών χώρων, ήταν κοινοβιακή και προσέφερε στα μέλη της στέγαση και σίτιση.

Ωστόσο, δεν γίνεται λόγος πουθενά για την ιδιαίτερα πλούσια και ομολογουμένως ξακουστή συλλογή βιβλίων του Λυκείου, η οποία δεν περιείχε μόνο τα συγγράμματα του Αριστοτέλη και αυτά του Θεοφράστου, αλλά, ενδεχομένως, και μαθητών της σχολής, καθώς και για το εποπτι­κό υλικό που χρησίμευε για τη διδασκαλία μαθημάτων σχετικών με την αστρονομία και τη γεωγραφία. Βέβαιο είναι ότι η βιβλιοθηκονομική ταξινόμησή της ήταν υποδειγματική, κατά θεματικές κατηγορίες μάλλον, αν κρίνουμε από την εμμονή των Πτολεμαίων να εμπιστευθούν την οργάνωση της Οικουμενικής Βιβλιοθήκης που σχεδίαζαν σε διαδόχους του Αριστοτέλη στη διεύθυνση του Λυκείου: αρχικά στον Θεόφραστο και εν συνεχεία στον Στράτωνα και στον Λύκωνα (Αρχιτ., 42-43).

 


 

 

 

Ιστορικό πλαίσιο: Αρχαιότητα
Τόπος: Αθήνα
Αποπεράτωση: 4ος αι. π.Χ.
Αναφέρει: Πρόσωπα
Θεόφραστος, φιλόσοφος
Στράτων από τη Λάμψακο, φιλόσοφος
Πλάτων, φιλόσοφος
Αριστοτέλης, φιλόσοφος
Δημήτριος Φαληρέας, πολιτικός - φιλόσοφος
Λύκων, φιλόσοφος
Αλέξανδρος ο Μέγας
Αρχιτεκτονική
Η Ακαδημία του Πλάτωνα
Εικόνες
Κάτοψη του Λυκείου στην οποία σημειώνονται και οι διάφορες προσθήκες ως το τέλος της ρωμαϊκής εποχής. Σχέδιο της Ευτυχίας Λυγκούρη-Τόλια
Κάτοψη της εικόνας που είχε πιθανότατα το Λύκειο του Αριστοτέλη, σύμφωνα με τη μελέτη της Ευτυχίας Λυγκούρη-Τόλια και Κ. Σπ. Στάικου.
Αναφέρεται από: Πρόσωπα
Πτολεμαίος Α΄ Σωτήρ, βασιλιάς της Αιγύπτου
Νηλέας από τη Σκήψη, φιλόσοφος
Θεόφραστος, φιλόσοφος
Επίκουρος, φιλόσοφος
Αριστοτέλης, φιλόσοφος
Θεμίστιος, δάσκαλος - φιλόσοφος
Λύκων, φιλόσοφος
Αλέξανδρος ο Μέγας
Βιβλιοθήκες
Εισαγωγικό κείμενο για "Βιβλιοθήκες"
Αρχιτεκτονική
Η αθηναϊκή βιβλιοθήκη του Αδριανού
Άδεια χρήσης: In Copyright (InC)
Δικαιώματα: Το σύνολο του περιεχομένου του παρόντος διαδικτυακού τόπου αποτελεί πρωτότυπη επιστημονική εργασία του Κ. Σπ. Στάικου και των συνεργατών του. Το εικαστικό υλικό προέρχεται από την προσωπική συλλογή του Κ. Σπ. Στάικου και ο ίδιος είναι κάτοχος των σχετικών δικαιωμάτων που απαιτούνται για τη δημόσια προβολή και διάθεσή του.
Εμφανίζεται στις συλλογές:Αρχιτεκτονική
Προβολή λιγότερων