Ντε Μπέρυ, Ρίτσαρντ, φιλόβιβλος

Ένας φιλόβιβλος αναγνώστης του Στράβωνα: ο Richard de Bury. Ο ποιητικός, κατά κάποιο τρόπο, αυτός τίτλος που αναφέρεται στον Richard de Bury, οφείλεται στο ότι είναι ο πρώτος δυτικός μετά Richard de buryτον Στράβωνα που αναφέρει τον όρο αυτό. Ο Στράβων τον 1ο αιώνα π.Χ. χρησιμοποίησε τον όρο φιλόβιβλος για να περιγράψει τα πνευματικά ενδιαφέροντα του Απελλικώνα, ενός αμφιλεγόμενου ατόμου, που απέκτησε τα αυθεντικά εσωτερικά συγγράμματα του Αριστοτέλη και προσπάθησε να συμπληρώσει φθαρμένα αποσπάσματα. Με τον τίτλο Philobiblon ο Bury, δεκατρείς αιώνες αργότερα, θα τιτλοφορήσει ένα δοκίμιό του για να καταγράψει τους δρόμους και τις μεθόδους που ακολούθησε για τη σύνταξη της βιβλιοθήκης του και να υποδείξει τους κινδύνους που διατρέχουν τα βιβλία από την άσκοπη μεταχείρισή τους στα χέρια μαθητών και αναγνωστών.

Ο Richard, ο οποίος καταγόταν από ιπποτική οικογένεια, γεννήθηκε κοντά στο Bury St. Edmunds το 1287, σπούδασε στην Οξφόρδη, έμαθε ελληνικά και εβραϊκά και κατόπιν εντάχθηκε στο τάγμα των Βενεδικτίνων. Ανέλαβε την εκπαίδευση του πρίγκιπα Εδουάρδου, γιου του βασιλιά Εδουάρδου Β΄ και με την αναρρίχηση στον θρόνο του μαθητή του, το 1327, ο Richard χειροτονήθηκε επίσκοπος του Durham (1333), αρχικαγκελάριος της Αγγλίας στη συνέχεια και Θησαυροφύλακας του αγγλικού θρόνου το 1336. Επισκέφθηκε επανειλημμένα την παπική έδρα στην Αβινιόν και ανέλαβε διάφορες διπλωματικές αποστολές έως τον θάνατό του το 1345.

Καθ’ όλη τη διάρκεια της λαμπρής σταδιοδρομίας του ο Richard de Bury μάζευε βιβλία καθ’ οιονδήποτε τρόπο, τόσο από την Αγγλία όσο και από τη διεθνή αγορά της ηπειρωτικής Ευρώπης. Δεν έκρυβε την πρόθεσή του να αποκτά βιβλία ως αντάλλαγμα διευκολύνσεων που παρείχε λόγω της πολιτικής θέσης που κατείχε, κάτι που θεωρούσε μάλιστα απόλυτα φυσικό. Δανειζόταν βιβλία από ιδιώτες, εκκλησιαστικούς οίκους και ιδρύματα, με σκοπό την αντιγραφή τους από εξειδικευμένους καλλιγράφους που είχε στην υπηρεσία του, όπως και μικρογράφους και βιβλιοδέτες που στεγάζονταν στην κατοικία του. Πολλά από τα βιβλία που θησαύριζε στη βιβλιοθήκη του προέρχονταν από μονές, και κυρίως από αυτήν του St. Albans, όπως μνημονεύει στο Gesta abbatum ο Thomas Walsingham. Ο τελευταίος μαρτυρεί πως ο επίσκοπος Richard of Wallingford (1328-1336) έδωσε στον Bury τέσσερις κώδικες από τη βιβλιοθήκη του St. Albans με έργα του Τερέντιου, του Βιργίλιου, του Κοϊντιλιανού και το Contra Rufinum του Ιερώνυμου, αποβλέποντας να κερδίσει την εύνοια της Αυλής. Στη συνέχεια, ο ίδιος ο επίσκοπος του πούλησε 32 ακόμη χειρόγραφα από την επισκοπική βιβλιοθήκη για πενήντα λίρες, τα οποία ο Bury χαρακτήρισε με το όνομά του εν είδει ex libris.

Ο Richard de Bury είχε κατά νου να ιδρύσει ένα κολέγιο στην Οξφόρδη και να κληροδοτήσει σε αυτό το σύνολο της πλούσιας βιβλιοθήκης του. Η επιλογή του αυτή είχε να κάνει και με την έλλειψη βιβλιοθηκών δημόσιου χαρακτήρα ικανών να υποστηρίξουν τις κολεγιακές σπουδές, κάτι άλλωστε που συμμερίζονταν και άλλοι εκκλησιαστικοί αξιωματούχοι του καιρού του, όπως, λόγου χάρη, ο Thomas de Cobham, επίσκοπος του Worcester. Το σχέδιο όχι μόνο δεν υλοποιήθηκε, αλλά οι εκτελεστές της διαθήκης του Bury δεν προέβλεψαν να εξασφαλίσουν τη μακροβιότητα της βιβλιοθήκης του. Διέθεσαν τα βιβλία του στην ανοικτή αγορά και ο κατάλογος, που είχε συνταχθεί κατ’ εντολή του και δήλωνε ακριβώς την έκταση και το περιεχόμενο της συλλογής του, χάθηκε για πάντα. Δεν αποκλείεται το όραμα του Bury για μία πανεπιστημιακού επιπέδου σχολή με πλούσια βιβλιοθήκη να πηγάζει από την πρωτοβουλία του Sorbon στο Παρίσι, λαμβάνοντας υπ’ όψιν και τις εντυπώσεις του σχετικά με τον κόσμο του βιβλίου κατά την παραμονή του στο Παρίσι: το χαρακτηρίζει paradisium mundi και το παγκόσμιο κέντρο του βιβλίου και των βιβλιοθηκών.

Το Philobiblon του Richard de Bury, παρ’ ότι δεν έχει λογοτεχνικές αξιώσεις, είναι ωστόσο σημαντικό για δύο κυρίως λόγους: αφενός σχολιάζει τη μοναστική και ακαδημαϊκή ζωή τηςphilobiblon Αγγλίας το πρώτο ήμισυ του 14ου αιώνα και αφετέρου αποτελεί «ευαγγέλιο» για την αξία του βιβλίου στην εκπαίδευση. Πρόκειται δηλαδή για έναν κανόνα αντίστοιχο με εκείνον των μοναχικών ταγμάτων, με τη διαφορά ότι δεν βασίζεται και δεν υπακούει σε κάποιο συγκεκριμένο ιδρυτικό ντοκουμέντο. Στην πνευματική ιστορία της Αγγλίας κανείς πριν από αυτόν δεν είχε συλλάβει την ανυπολόγιστη αξία της συγκρότησης μιας τεράστιας βιβλιοθήκης πανεπιστημιακού χαρακτήρα, ούτε το όραμα για μία βιβλιοθήκη στην οποία θα είχαν πρόσβαση όλοι οι εραστές της ανάγνωσης.

Με το Philobiblon ο Richard απέβλεπε να ευαισθητοποιήσει τους μοναχούς αναφορικά με τον κεφαλαιώδη ρόλο που είχε το βιβλίο ως εργαλείο της μάθησης και κατ’ επέκταση να τους εμπνεύσει τον σεβασμό που αυτό έπρεπε να απολαμβάνει ως ο κατεξοχήν φορέας της γνώσης. Ομολογεί ο Bury στο δοκίμιό του τη συλλεκτική του φιλοσοφία και την αφοσίωσή του στο βιβλίο, τονίζοντας ότι για τον εμπλουτισμό της βιβλιοθήκης του δεν στάθηκε τίποτα εμπόδιο, ούτε καν ο οικονομικός παράγοντας, και παροτρύνει τους συγχρόνους του, αλλά και τις επερχόμενες γενεές, να δείξουν τον επιβαλλόμενο σεβασμό, κάτι που απαιτούσε τόσο μία προσεκτική χρήση του βιβλίου όσο και μία συνειδητή προσπάθεια για τη διαφύλαξή του από τους περιστασιακούς ή και τους μόνιμους αναγνώστες – το αντίθετο το θεωρούσε ισότιμο με τη βεβήλωση των θείων (Βιβλ. ΙV, 322-324).

 

 

 

Ιστορικό πλαίσιο: Δυτικός Μεσαίωνας
Όνομα/Προσωνυμία: Richard de Bury (Ρίτσαρντ ντε Μπέρυ)
Ιδιότητα/Αξίωμα: Φιλόβιβλος
Τόπος γέννησης: Μπέρι Σαίντ Εντμουντς
Τόπος δράσης: Οξφόρδη
Ντάρχαμ
Αβινιόν
Χρόνος γέννησης: 1287
Χρόνος θανάτου: 1345
Χρόνος δράσης: 13ος-14ος αι.
Αναφέρει: Πρόσωπα
Βιργίλιος, συγγραφέας
Αριστοτέλης, φιλόσοφος
Άγιος Ιερώνυμος, Πατέρας της Δυτικής Εκκλησίας
Τερέντιος, Γναίος, γραφέας
Στράβων από την Αμάσεια, γεωγράφος & ιστορικός
Απελλικών, συλλέκτης βιβλίων
Εικόνες
Εξώφυλλο του πρώτου τεύχους της επιθεώρησης «Philobiblon»,Μάρτιος 1966.
Η σφραγίδα του Richard de Bury, από το βιβλίο «The love of books: the philobiblon of Richard de Bury», 1902.
Αναφέρεται από: Πρόσωπα
Μπόντλει, Τόμας Σερ, ιδρυτής βιβλιοθήκης
Βιβλιοθήκες
Βοδληιανή Βιβλιοθήκη
Άδεια χρήσης: Αναφορά Δημιουργού - Μη Εμπορική Χρήση - Όχι Παράγωγα Έργα 4.0 Διεθνές (CC BY-NC-ND 4.0)
Δικαιώματα: Το λήμμα αποτελεί πρωτότυπη επιστημονική εργασία της ομάδας ανάπτυξης του ψηφιακού χώρου «Περί Βιβλιοθηκών».
Εμφανίζεται στις συλλογές:Πρόσωπα
Προβολή λιγότερων