Βοδληιανή Βιβλιοθήκη

Η κατεξοχήν ουμανιστική φιλοσοφία ως προς την προσφορά στα κοινά, στο μέτρο του δυνατού bodleian exoterikoβέβαια και της ιδιαίτερης φύσης του κάθε ατόμου, είχε αποτυπωθεί στη συνείδηση όσων υπηρέτησαν την ανθρωπιστική ιδέα κατά την Αναγέννηση και ιδίως όσων καταπιάστηκαν με τη συγκρότηση σημαντικών συλλογών βιβλίων και καλλιέργησαν τη φιλοβιβλία γενικότερα. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αποτελεί η χειρονομία του Thomas Bodley, μιας προσωπικότητας που σηματοδοτεί την αφετηρία του χρονικού της πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης της Οξφόρδης, της Βοδληιανής.

Thomas Cobham. Τον αρχικό πυρήνα της Βοδληιανής βιβλιοθήκης αντιπροσωπεύει μία συλλογή βιβλίων που υποστήριζαν τις σπουδές ενός μικρού αριθμού σχολείων τα οποία λειτουργούσαν γύρω από τη St. Mary Church (στη High Street της Οξφόρδης). Με βάση τα βιβλία αυτά ο Thomas Cobham, επίσκοπος του Worcester, σχεδίασε να χτίσει το 1320 μία νέα αίθουσα πάνω από την εκκλησία του Convocation House, προκειμένου να στεγάσει τα βιβλία του Κολεγίου, σκοπεύοντας μάλιστα να αναλάβει και τα έξοδα του εξοπλισμού της. Ο θάνατός του όμως το 1327, όχι μόνο δεν επέτρεψε την ολοκλήρωση του σχεδίου του, αλλά επίσης η αλόγιστη διαχείριση των περιουσιακών του στοιχείων είχε ως αποτέλεσμα να μείνει το κτίσμα ημιτελές και επιπλέον, οι δανειστές του να επιχειρήσουν την κατάσχεση των χειρογράφων της συλλογής του, τα οποία είχε κληροδοτήσει στο Πανεπιστήμιο. Η διαμάχη με τις πανεπιστημιακές αρχές κράτησε περίπου δέκα χρόνια, ως το 1337, οπότε άρχισαν οι διαδικασίες για την αποπεράτωση της βιβλιοθήκης που είχε οραματιστεί ο Cobham, για να ολοκληρωθεί τελικά τριάντα χρόνια αργότερα, το 1376, ενώ ο εξοπλισμός της, τα έδρανα κυρίως, παραδόθηκαν το 1410 (Rogers, Bodleian, 9). Με την αποπεράτωση των οικοδομικών εργασιών το Πανεπιστήμιο συνέταξε έναν κανονισμό, σύμφωνα με τον οποίο οι κώδικες του Cobham θα αλυσοδένονταν σε έδρανα και η είσοδος στη βιβλιοθήκη θα ήταν ελεύθερη στους σπουδαστές και τους ανθρώπους των γραμμάτων γενικότερα, με καθορισμένο ωράριο. Λήφθηκε μάλιστα η απόφαση από τις αρχές να πωληθούν ορισμένα μεγάλης αξίας χειρόγραφα της συλλογής του Cobham, ώστε να εξασφαλιστούν χρήματα για την πρόσληψη ενός φύλακα.

Humfrey, δούκας του Gloucester. Η μικρή αυτή συλλογή βιβλίων, στην οποία αναφερθήκαμε, θα αποκτήσει άλλη βαρύτητα και ουμανιστική διάσταση χάρη σε έναν πάτρωνα των γραμμάτων, humfreyεμποτισμένο με τα ουμανιστικά ιδεώδη, τον Humfrey, δούκα του Gloucester (Gibson, Statuta, 259-262, 499 κ.ε.). Ο Humfrey, γεννημένος το 1390, ήταν ο μικρότερος γιος του βασιλιά Ερρίκου Δ΄ και ο τίτλος του δούκα του απονεμήθηκε το 1414 από τον αδελφό του. Δεν γνωρίζουμε πού ακριβώς σπούδασε, ούτε δίπλα σε ποιον δάσκαλο μυήθηκε στην κλασική αρχαιότητα, την ουμανιστική παιδεία και το πάθος που τον χαρακτηρίζει για τα βιβλία. Κέρδισε τον τίτλο του Good Duke Humfrey χάρη στις γενναιόδωρες προσφορές του σε ποιητές και ανθρώπους των γραμμάτων γενικότερα. Ενίσχυσε οικονομικά το Divinity School και η δωρεά της προσωπικής του βιβλιοθήκης στο Κολέγιο της Οξφόρδης (281 τουλάχιστον κώδικες) άλλαξε ριζικά την εικόνα της μικρής ως τότε πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης.

Η πολύτιμη αυτή συλλογή του δούκα δεν διασώθηκε· διαθέτουμε ωστόσο πληροφορίες για το περιεχόμενό της, όπως και για τη συμβολή του Pier Candido Decembrio στον πολλαπλασιασμό της, καθώς αντέγραψε κώδικες για λογαριασμό του και του υπέδειξε τρόπους για την απόκτηση χειρογράφων (Borsa, Decembrio). Έτσι, άρχισε να κτίζεται μία βιβλιοθήκη με καθαρά ουμανιστικό προσανατολισμό, χωρίς κανένα προηγούμενο στον αγγλικό χώρο, με συγγράμματα όπως αυτά του Πλουτάρχου, οι Επιστολές του Πλίνιου του Νεότερου, έργα του Δάντη και του Πετράρχη αλλά και του Βοκκάκιου και πολλών άλλων. Την Πολιτεία του Πλάτωνα αντέγραψε ο Decembrio από τον κώδικα που είχε φέρει από την Κωνσταντινούπολη ο Μ. Χρυσολωράς, με βάση τον οποίο έγινε μάλιστα και η πρώτη λατινική μετάφραση. Ο δούκας του Humfrey δεν παρέλειψε να σφραγίσει τα βιβλία του με το στερεότυπο χειρόγραφο ex libris: C’est livre est moy Homfrey duc de Gloucestre (Rogers, Bodleian, 11).

Από τη χρονιά που άρχισαν να περιέρχονται στην πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη τα βιβλία του δούκα του Humfrey, μεταξύ 1435 και 1444, προσδόθηκε μοναδική ουμανιστική διάσταση στις βιβλιακές συλλογές της Αγγλίας, οπότε απαιτήθηκε και η δημιουργία ανάλογου χώρου για τη στέγασή τους. Έτσι, αποφασίστηκε το 1444 να προστεθεί ένας επιπλέον όροφος στο Divinity School για να θησαυρίσει τη συλλογή. Η υλοποίηση του σχεδίου καθυστέρησε και μόνο χάρη στη χορηγία του επισκόπου του Λονδίνου Thomas Kempe αποπερατώθηκε η αίθουσα της βιβλιοθήκης το 1488. Η κομψή αυτή βιβλιοθήκη δεν έμελλε να μακροημερεύσει, καθώς οι υπεύθυνοι του Πανεπιστημίου έδειξαν εξοργιστική αδιαφορία και ασέβεια, ακόμη και για την αξία των κωδίκων. Επέτρεψαν τον ανεξέλεγκτο δανεισμό τους, με αποτέλεσμα σύντομα η βιβλιοθήκη να παρουσιάζει εικόνα εγκατάλειψης. Τα χειρόγραφα πωλούνταν για την αξία της περγαμηνής τους σε βιβλιοδέτες, ακόμη και σε ράφτες.  Έτσι, η διοικούσα επιτροπή το 1556, έχοντας μία σχεδόν άδεια από βιβλία αίθουσα, θα συνηγορήσει στην πώληση των καταλοίπων της βιβλιοθήκης του δούκα του Humfrey στο Κολέγιο Christ Church, τόσο του βιβλιακού υλικού όσο και του εξοπλισμού της, με αποτέλεσμα το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης να μείνει για σαράντα δύο συναπτά έτη χωρίς βιβλιοθήκη.

Thomas Bodley. Η αναγέννηση της βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης οφείλεται στην ουμανιστική συνείδηση του Thomas Bodley που τον Φεβρουάριο του 1598 θα γράψει στον thomas bodleyαντιπρύτανη δηλώνοντας την πρόθεσή του να αναλάβει ολοκληρωτικά τη στήριξη της πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης, δωρίζοντας της περιουσία και της προσωπικής του συλλογής βιβλίων (Bodley, Life).

Αμέσως μετά την έγγραφη κατάθεσή του να συνδράμει οικονομικά στην ανέγερση της βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, στις 2 Μαρτίου του 1598, η Σύγκλητος του Πανεπιστημίου αποδέχθηκε τη δωρεά και πάραυτα άρχισαν οι εργασίες για την αποκατάσταση του χώρου της βιβλιοθήκης. Ως συμπαραστάτη στο όλο του εγχείρημα ο Bodley είχε τον Sir Henry Savile, φίλο του από τα χρόνια που σπούδαζε στο Merton College. Δύο χρόνια μετά τη χειρονομία του, το 1600 δηλαδή, οι εργασίες για την αναμόρφωση του χώρου είχαν ολοκληρωθεί, αλλά η αναζήτηση των κατάλληλων βιβλίων που θα συγκροτούσαν τον πυρήνα της βιβλιοθήκης δεν προχωρούσε με ικανοποιητικό ρυθμό. Έτσι, τα εγκαίνια θα αναβληθούν για δύο περίπου χρόνια με σκοπό η πρώτη εντύπωση του κοινού να είναι ανάλογη της χορηγίας και του επιπέδου του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Το 1602, οπότε άνοιξε επίσημα τις πύλες της η βιβλιοθήκη, θησαύριζε ήδη 299 χειρόγραφα και 1.700 έντυπα βιβλία. Ο βασιλιάς Ιάκωβος Α΄ έχρισε τον Bodley ιππότη και οι αρχές έδωσαν το όνομά του στη βιβλιοθήκη: Βοδληιανή. Ο Francis Bacon, προσωπικός φίλος του Bodley, χαρακτηριστικά σε επιστολή που συνόδευε ένα αφιερωματικό αντίτυπο της έκδοσης Advancement of Learning, επισήμανε την συμβολή του Bodley ως "γέφυρα που σώζει τη γνώση από τον καταυλισμό". Όταν το 1605 κυκλοφόρησε ο πρώτος Κατάλογος της βιβλιοθήκης, δηλαδή τρία χρόνια μετά τα εγαίνιά της, ο αριθμός των βιβλίων είχε περίπου τριπλασιαστεί και έφτανε στους 6.000 τίτλους.

Το όραμα του ιδρυτή της βιβλιοθήκης είχε οικουμενικές προεκτάσεις και πέρα από συγγράμματα γραμμένα σε ευρωπαϊκές και κλασικές γλώσσες σε κάθε επιστημονικό επίπεδο,τον ενδιέφερε  η απόκτηση βιβλίων bodleian coverκαι σε άλλες γλώσσες από χώρες της Ανατολής, τρανά δείγματα μεγάλων πολιτισμών. Το κύριο σώμα της βιβλιοθήκης που δώρισε ο Bodley αντανακλούσε βέβαια τα προσωπικά ενδιαφέροντά του: θεολογικά συγγράμματα γύρω από τη Μεταρρύθμιση κυρίως, τα οποία πλαισιώνονταν από έργα γύρω από τη Νομική επιστήμη και το Δίκαιο, την Ιατρική, και τις Ελευθέριες Τέχνες. Δύο ονομαστοί βιβλιοπώλες του Λονδίνου της εποχής, οι John Bill και John Norton (Roberts, Stock, 16 κ.ε.), επιστρατεύτηκαν να ταξιδέψουν στην ηπειρωτική Ευρώπη και να αγοράσουν κατά την κρίση τους εκδόσεις των εκεί τυπογραφικών κέντρων, τις οποίες ο ίδιος ο Bodley αξιολογούσε προτού αποσταλούν στη βιβλιοθήκη. Ένας γνώριμός του από την Οξφόρδη πάλι, ο Paul Pinder, που εκτελούσε χρέη συμβούλου της Αγγλικής Εμπορικής Εταιρείας από το Χαλέπι, επιφορτίστηκε με την αγορά βιβλίων στα αραβικά, στα συριακά, στα περσικά και στα τουρκικά ή σε οποιαδήποτε άλλη γλώσσα της ευρύτερης περιοχής της Εγγύς Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής. Εξίσου σημαντική ήταν η χειρονομία του Bodley να συγκροτήσει και μια μικρή "κινέζικη βιβλιοθήκη", παρόλο που στα χρόνια του δεν υπήρχε σχεδόν κανένας που να μπορούσε να διαβάσει την κινέζικη γλώσσα στην Αγγλία και ελάχιστα άτομα ακόμα και στην Ευρώπη. 

Ιδιαίτερα πλούσια είναι η συλλογή ελληνικών χειρογράφων της Βοδληιανής, ουσιαστικά η πλουσιότερη της Αγγλίας. Το κύριο σώμα της αποτελείται από 244 κώδικες, που ανήκαν στη συλλογή του Francesco Barozzi (1537-1604), bodleian 4εγκατεστημένου στα Χανιά της Κρήτης, ο οποίος με τις μαθηματικές και φιλοσοφικές γνώσεις που απέκτησε ασχολήθηκε συστηματικά με την πορεία της επιστημονικής σκέψης, όπως προβάλλεται μέσα από τα αρχαία ελληνικά και λατινικά συγγράμματα.   

Thomas James. Ο Bodley δεν εμπιστεύθηκε τη φύλαξη της βιβλιοθήκης του στον οποιοδήποτε παρά ανέθεσε τη διαφύλαξη και ταξινόμηση του βιβλιακού thomas jamesυλικού σε ένα άτομο ιδιαίτερα προικισμένο, τον Thomas James. Ο Jamesήταν γέννημα θρέμμα της κολεγιακής κοινότητας, ανήκε στον κύκλο του Winchester, ήταν εταίρος του New College και έτρεφε ακόρεστο πάθος για μάθηση και για τη διάδοση της παιδείας γενικότερα. Επιμελήθηκε την πρώτη αγγλική έκδοση ενός κλασικού βιβλιοθηκονομικού εγχειριδίου, το Philobiblion, του Richard de Bury και σε στενή συνεργασία με τον Bodley εξέδωσε έναν από τους αρχαιότερους σήμερα Καταλόγους βιβλιοθήκης, ο οποίος συνέβαλε στη δημοσιοποίηση του θησαυρού της Βοδληιανής βιβλιοθήκης. Ο Κατάλογος αυτός είναι ουσιαστικά ένας αλφαβητικός οδηγός των κωδίκων και εντύπων σύμφωνα με τη βιβλιοθηκονομική τους διάταξη στα βιβλιοστάσια. Ο James δεν αρκέστηκε στο σκεπτικό του Καταλόγου αυτού αλλά προχώρησε στην εκπόνηση ενός νέου με θεματολογικά κριτήρια.

Ο Bodley στην αλληλογραφία του με τον James, αναφέρεται και στην επιθυμία του να αποκτήσει ένα corpus με βιβλία. Πρόκειται για κώδικες και έντυπα που ανήκαν στον Charles Howard, κόμη του Nottingham (1536-1624) και ανέθεσε τον διακανονισμό στον Theodore Price (1570;-1613). Αποτέλεσμα: στον κατάλογο των δωρητών για το έτος 1604 καταγράφηκαν 52 τίτλοι, προερχόμενοι από την πηγή αυτή (Wheeler, Letters).

Ο πρώτος έντυπος Κατάλογος της Βοδληιανής. Ο James με την οικονομική, και όχι μόνον, υποστήριξη του Bodley επιμελήθηκε τη σύνταξη ενός Καταλόγου στον οποίο θα καταγράφονταν όλα τα βιβλία, χειρόγραφα και έντυπα, τα οποία ήταν ταξινομημένα στα βιβλιοστάσια. Η έκδοση του Καταλόγου στηρίχτηκε σε μία αρχική ιδέα που προέβλεπε την εκτύπωση των τίτλων που καταγράφονται στους Πίνακες (Tables) και οι οποίοι ήταν αναρτημένοι σε κάθε βιβλιοστάσιο. Η έκταση του Καταλόγου τον καθιστούσε, για την εποχή, αν όχι τον αρχαιότερο έντυπο, τον εκτενέστερο πάντως (James, Catalogus).

Η έκδοση ολοκληρώθηκε και κυκλοφόρησε τον Ιούνιο του 1605, αφιερωμένη στο νέο πρίγκηπα Ερρίκο και παρόλο το δύσχρηστο του Καταλόγου κέρδισε καθολική αναγνώριση ανάμεσα στο ακαδημαϊκό κοινό και στους βιβλιόφιλους, καθώς πρόβαλε και δημοσιοποιούσε ένα μοναδικό θησαυρό μιας πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης της τάξεως της Οξφόρδης.

Μνημειακά βιβλία της Βοδληιανής βιβλιοθήκης αντιπροσωπεύουν κώδικες όπως ένα έργο του Ευτύχιου για τη γραμματική τέχνη (6ος αιώνας), που μεταγράφηκε σε μικρογράμματη γραφή της komninosΚαρολίγγειας εποχής τον 9ο αιώνα και αποτελεί τμήμα σύμμικτου κώδικα ·ένα εξαιρετικό δείγμα της αγγλικής καλλιγραφικής τέχνης του ύστερου 10ου αιώνα, το De consolationae philosophiae, του Βοήθιου ·ένας κώδικας μικρογραφημένος από την κόρη μάλλον του Άγγελου Βεργίκιου, με έργα του Μανουήλ Φιλή ·ένα αρχέτυπο με τους Μύθους του Αισώπου (Στρασβούργο, Heinrich Knoblochter, π. 1481) με χειρόγραφη αγγλική μετάφραση και πολλά άλλα.

Ο Thomas Bodley γνώριζε ότι για τη δημιουργία μιας μεγάλης και σημαντικής βιβλιοθήκης δεν αρκούσε μόνο η δική του οικονομική προσφορά και έτσι υπολόγιζε σε νέες δωρεές και χορηγίες ανθρώπων του πνεύματος και οπαδών του μαικηνισμού γενικότερα. Υπό το πρίσμα αυτό, ήδη από το 1600, καταρτίστηκε ένα Κατάστιχο Δωρητών, το οποίο κατέστη σύντομα δελτίο τιμητικής αναφοράς οποιουδήποτε εγγραφόταν σε αυτό. Το πρώτο όνομα στον Κατάλογο αυτό είναι του τότε πρύτανη του Πανεπιστημίου Thomas Sackville και εκτός από τους τίτλους των βιβλίων και τα χρηματικά ποσά που καταγράφονταν ως τεκμήρια κάθε χορηγίας, κόπηκαν ειδικές ορειχάλκινες σφραγίδες με τα οικόσημα των δωρητών, οι οποίες συρράφηκαν πάνω στα βελούδινα και μεταξωτά καλύμματα των βιβλίων που αγοράστηκαν με τα χρήματα της δωρεάς τους.

Ο Sir Thomas Bodley εξασφάλισε πριν από τον θάνατό του την οικονομική αυτάρκεια της λειτουργίας της βιβλιοθήκης, τόσο για τη συνέχιση της ορθής εσωτερικής οργάνωσης όσο και για νέες αγορές. Ένας νόμος μάλιστα που θεσπίστηκε το 1610 και τον υποστήριξε σθεναρά ο Bodley, εξασφάλισε νέα βιβλιακά αποκτήματα για τη Βοδληιανή. Με την ίδρυση της Συντεχνίας Τυπογράφων και Εκδοτών (Stationers Company) υποχρεώθηκαν όλοι οι εκδότες να δωρίζουν ένα αντίτυπο από κάθε έκδοση σε μία από τις έξι βιβλιοθήκες που είχαν επιλεγεί, στις οποίες συμπεριλαμβάνονταν και η Βοδληιανή βέβαια. Ο Bodley δεν αρκέστηκε στο δώρο αυτό που πρόσφερε στη βιβλιοθήκη ο νέος νόμος, αλλά πέτυχε διακανονισμό μεταξύ του Πανεπιστημίου και της Συντεχνίας, εξασφαλίζοντας για τη βιβλιοθήκη ένα άδετο αντίτυπο κάθε νέας έκδοσης που κυκλοφορούσε.

Ο Sir Thomas Bodley απεβίωσε το 1613 και κηδεύτηκε δημοσία δαπάνη στην εκκλησία του Merton College. Η προσωπικότητά του, σε συνδυασμό με τον μαικηνισμό του σφράγισαν το τέλος filisμιας ολόκληρης εποχής, προσφέροντας στο βωμό της πανεπιστημιακής παιδείας ίσως όσο κανένας άλλος στα χρόνια του. Οι αρετές και ο βίος του υπήρξαν πηγή έμπνευσης ποιητών και φιλοσόφων, όπως αναδεικνύει η Ανατομία της Μελαγχολίας του Robert Burton (Βιβλ. V, 421-431).

 

 

 

 

 

Επωνυμία: Bodleian Library (Βοδληιανή Βιβλιοθήκη)
Ιστορικό πλαίσιο: Αναγέννηση
Τόπος ίδρυσης: Οξφόρδη
Τόπος λειτουργίας: Οξφόρδη
Χρόνος ίδρυσης: 1602
Αναφέρει: Πρόσωπα
Χρυσολωράς Μανουήλ, λόγιος
Πλίνιος ο Νεότερος, πολιτικός & ρήτορας
Πετράρχης Φραγκίσκος, λόγιος
Βοκκάκιος, Ιωάννης, λόγιος & συγγραφέας
Μπόντλει, Τόμας Σερ, ιδρυτής βιβλιοθήκης
Ντε Μπέρυ, Ρίτσαρντ, φιλόβιβλος
Εικόνες
Αλκόβα στη βιβλιοθήκη του δούκα του Humfrey.
Το συγκρότημα του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Χαλκογραφία του David Loggan.
Μανουήλ Φιλής, «Bestiary», ελληνικό χειρόγραφο του Άγγελου Βεργίκιου (1564) με μικρογραφίες πιθανότατα επιμελημένες από την κόρη του.
O άγιος Πέτρος, μικρογραφία σε ελληνικό χειρόγραφο της «Καινής Διαθήκης», που γράφτηκε στην Κωνσταντινούπολη, αρχές του 12ου αί. (Auct. T. infra 1.10, φ. 292v).
Σελίδα τίτλου από την έκδοση: «The Life of Sr Thomas Bodley», Henry Hall (τυπογράφος του Πανεπιστημίου), Οξφόρδη, 1647.
Ο Θεόδωρος Κομνηνός Δούκας Συναδηνός και η σύζυγός του Ευδοκία, από τον ελληνικό κώδικα: Τυπικό της Μονής Θεοτόκου της Βεβαίας Ελπίδας στην Κωνσταντινούπολη, 1327-1342, Οξφόρδη, Lincoln College (gr. 35, φ. 8r).
Το πορτρέτο του Thomas James, που βρίσκεται μαζί με τα άλλα πορτρέτα των βιβλιοθηκάριων της Βοδληιανής στην αίθουσα συμβουλίου των Curators. Πίνακας ανυπόγραφος, σύμφωνα με την επιγραφή στη βάση του, ο οποίος πρέπει να φιλοτεχνήθηκε μετά το 1620 και πριν από τον θάνατο του James το 1629.
Πορτραίτο του δούκα Humfrey, σχεδιασμένο από τον Jacques Le Boucq.
Ο Sir Thomas Bodley. Eπιχρωματισμένο χαρακτικό βασισμένο στο πορτραίτο του, που εκτίθεται στη γκαλερί της Βοδληιανής Βιβλιοθήκης.
Αναφέρεται από: Πρόσωπα
Μπόντλει, Τόμας Σερ, ιδρυτής βιβλιοθήκης
Άσερ, Τζέιμς, αρχιεπίσκοπος & συλλέκτης βιβλίων
Χερν, Τόμας, αρχαιοδίφης & συλλέκτης βιβλίων
Αρέθας ο Καισαρείας, αρχιεπίσκοπος
Σημειώσεις: Τα επίσημα εγκαίνια της Βοδληιανής βιβλιοθήκης πραγματοποιήθηκαν το 1602. Ωστόσο, ο αρχικός πυρήνας της χρονολογείται τον 14ο αιώνα.
Άδεια χρήσης: Αναφορά Δημιουργού - Μη Εμπορική Χρήση - Όχι Παράγωγα Έργα 4.0 Διεθνές (CC BY-NC-ND 4.0)
Δικαιώματα: Το λήμμα αποτελεί πρωτότυπη επιστημονική εργασία της ομάδας ανάπτυξης του ψηφιακού χώρου «Περί Βιβλιοθηκών».
Εμφανίζεται στις συλλογές:Βιβλιοθήκες
Προβολή λιγότερων
Εικαστικό Υλικό
Προβολή λιγότερων