Μονή Καρακάλλου

Η μονή Καρακάλλου είναι μια από τις αρχαιότερες μονές του Αγίου Όρους, ωστόσο δεν γνωρίζουμε το έτος ίδρυσης της, ούτε την προέλευση της ονομασίας της. karakallouΗ αρχαιότερη μνεία της είναι το 1018, οπότε καταγράφεται ως «Καρακάλου» ή «Καρακάλους». Το πιθανότερο είναι ότι ιδρύθηκε από κάποιον άγνωστό μας ασκητή, πιθανώς στα τέλη του 10ου ή στις αρχές του 11ου αιώνα και αφιερώθηκε στους Αποστόλους Πέτρο και Παύλο. Από αρχειακό υλικό που έχει χαθεί, πληροφορούμαστε ότι η Μονή είχε υποστεί πειρατικές επιδρομές, γύρω στα τέλη του 13ου αιώνα και είχε περιέλθει σε κατάπτωση.

Το 1535 ή τον επόμενο χρόνο, δόθηκε άδεια από τον Σουλεϊμάν τον Μεγαλοπρεπή να ανακαινισθούν τα κτίσματα της Μονής, με τον όρο ότι δεν θα ανεγερθούν νέα, και λίγο αργότερα, μεταξύ των ετών 1548 και 1563, κατόπιν νέων αδειών από τις οθωμανικές αρχές, ανοικοδομήθηκε το Καθολικό της Μονής.

Η ιστορία της Βιβλιοθήκης της Μονής συνδέεται άρρηκτα με την μακραίωνη ιστορία του μοναστηριού. Παλαιότερα, σύμφωνα με κάποιες αναφορές, στεγαζόταν πάνω από τον εξωνάρθηκα του Καθολικού. Σήμερα συστεγάζεται με το εκθετήριο των κειμηλίων στην Ανατολική Πτέρυγα του μοναστηριού, η οποία ανοικοδομήθηκε εκ θεμελίων το 1905.

Όσον αφορά τις συλλογές της Βιβλιοθήκης της Μονής, ο βιβλιοθηκάριός της ιερομόναχος Φίλιππος σε υπόμνημά του προς το «Περί Βιβλιοθηκών» αναφέρει τα εξής: «Στη Βιβλιοθήκη φυλάσσονται 556 χειρόγραφοι κώδικες, karakalouεκ των οποίων οι 45 είναι περγαμηνοί και 6 βομβύκινοι. Από χρονολογικής απόψεως, οι 111 κώδικες φτάνουν μέχρι το 1500, άλλοι 216 μέχρι το 1800 και οι υπόλοιποι μέχρι και τον 20ο αιώνα. Οι παλαιότεροι είναι ένα Ευαγγελιστάριο και ένα γεροντικό του ενάτου αιώνα, μεγαλογραμμάτου γραφής. Σχετικά με το περιεχόμενό τους, από τους 341 παλαιότερους κώδικες (για τους οποίους υπάρχουν μικροφωτογραφίες στο Πατριαρχικό Ίδρυμα Πατερικών Μελετών στη Μονή Βλατάδων από τη δεκαετία του '70), οι 34 είναι Ευαγγέλια, Απόστολοι και Ψαλτήρια, οι 29 ειναι βιβλία βυζαντινής μουσικής, οι 55 ιερατικά (αρχιερατικά, ιερατικά, ευχολόγια, κ.ά.), 88 λειτουργικά βιβλία (Μηναία, Παρακλητικές, Ακολουθίες Αγίων, κ.ά.), 61 περιέχουν Λόγους Αγίων και άλλων εκκλησιαστικών προσώπων (Πατερικά έργα, Γεροντικά, Κυριακοδρόμια, κ.ά.), 18 Βίους Αγίων, 13 είναι σύμμεικτοι κώδικες και άλλοι 46 διάφοροι (νομοκανονικά, γραμματικές, τυπικά, κ.ά.). Όλοι οι κώδικες έχουν καταλογογραφηθεί αναλυτικά από τη Μονή κατά τα έτη 20152019, και υπάρχει ψηφιακός κατάλογος.

»Μέχρι σήμερα (Μάιος 2021), από τούς 556 κώδικες έχουν ψηφιοποιηθεί οι 228, οι οποίοι περιέχουν το 50% περίπου του συνόλου των φύλλων, και η ψηφιοποίηση συνεχίζεται. Τα έντυπα βιβλία που φυλάσσονται στη βιβλιοθήκη είναι περίπου δέκα χιλιάδες, με παλαιότερα δύο βιβλία του 15ου αιώνος (έργα Αριστοτέλη και Λεξικό Σουΐδα), ενώ υπάρχουν και σειρές περιοδικών, κυρίως παλαιοτέρων. Όλα σχεδόν τα βιβλία είναι καταλογογραφημένα σε ψηφιακή βάση δεδομένων από το 2015. Άλλα δύο χιλιάδες περίπου έντυπα βιβλία (κυρίως νεότερες εκδόσεις) που προορίζονται για την πνευματική μελέτη των αδελφών, φυλάσσονται σε μία μικρότερη βιβλιοθήκη σε άλλο χώρο της μονής.

»Το αρχείο της Βιβλιοθήκης, τέλος, περιλαμβάνει λίγες δεκάδες αρχειακούς κώδικες και χιλιάδες λυτά έγγραφα (ως επί το πλείστον του β΄ ημίσεως του 19ου αιώνα και των αρχών του 20ού). Τα Βυζαντινά και μεταβυζαντινά έγγραφα, μέχρι το 1800, έχουν μελετηθεί από ειδικούς ερευνητές και υπάρχουν για αυτά ορισμένες εκδόσεις, ενώ το σύνολο του αρχείου είναι εν μέρει μόνο καταλογογραφημένο και ψηφιοποιημένο. Εκτενές ιστορικό διάγραμμα της Μονής έχει εκπονήσει ο ιστορικός κ. Κρίτων Χρυσοχοΐδης και περιέχεται στον τόμο Εἰκόνες Ἱερᾶς Μονῆς Καρακάλλου, που εκδόθηκε από τη Μονή το 2011».

  

 

 

 

Επωνυμία: Βιβλιοθήκη Μονής Καρακάλλου
Ιστορικό πλαίσιο: Βυζαντινή Εποχή
Τόπος ίδρυσης: Άγιο Όρος
Τόπος λειτουργίας: Άγιο Όρος
Χρόνος ίδρυσης: 10ος/11ος αι.
Αναφέρει: Εικόνες
Μονή Καρακάλλου. Υδατογραφία του Α. Αστεριάδη, 1940.
Η μονή Καρακάλλου και στο βάθος η κορυφή του Άθωνα. Χαλκογραφία αγνώστου, 1843.
Σημειώσεις: Ο χρόνος ίδρυσης δίνεται με επιφύλαξη.
Άδεια χρήσης: Αναφορά Δημιουργού - Μη Εμπορική Χρήση - Όχι Παράγωγα Έργα 4.0 Διεθνές (CC BY-NC-ND 4.0)
Δικαιώματα: Το λήμμα αποτελεί πρωτότυπη επιστημονική εργασία της ομάδας ανάπτυξης του ψηφιακού χώρου «Περί Βιβλιοθηκών».
Εμφανίζεται στις συλλογές:Βιβλιοθήκες
Προβολή λιγότερων
Εικαστικό Υλικό
Προβολή λιγότερων