Αλκουίνος (Αλβίνος), λόγιος

Η κάθε βιβλιοφιλική κίνηση είχε πάντοτε ως αποτέλεσμα τη συγκρότηση σπουδαίων συλλογών βιβλίων και τη διακίνησή τους γενικότερα, πολλούς αιώνες πριν από karoliggeiaAnagennisi Alcuinτην καθιέρωση του χριστιανισμού βέβαια. Ο Καρλομάγνος, με τη διορατικότητα που τον διέκρινε, για την ανύψωση του πολιτισμικού επιπέδου των υπηκόων του στράφηκε στο πιο σημαντικό πνευματικό κέντρο της εποχής, την Υόρκη, και προσκάλεσε στην Αυλή του, το 782, ένα εμπνευσμένο άτομο, τον Αλκουίνο, δάσκαλο με ευρύτατες γνώσεις, που θα εξασφάλιζαν στο άμεσο περιβάλλον του και στην αυτοκρατορία του γενικότερα την πραγματοποίηση των οραμάτων του για την εκπαίδευση και τη διάδοση της γνώσης αλλά και για τη διαμόρφωση συνείδησης ότι το βιβλίο είναι απαραίτητο εργαλείο για την υποστήριξη της ιδέας αυτής.

Ο Αλκουίνος γεννήθηκε στην Υόρκη το 735, αρεσκόταν να τον αποκαλούν με το λατινικό του όνομα Albinus και αργότερα, στην αυλή του Καρλομάγνου, πήρε alkouinosτο προσωνύμιο Flaccus (αυτό που είχε ο Οράτιος δηλαδή). Μαθήτευσε κοντά στον διάσημο παιδαγωγό Aelbert, και όταν ο τελευταίος κατέληξε στην τοπική επισκοπική έδρα, το 766, τον διαδέχθηκε στη διεύθυνση της επισκοπικής σχολής. Σε ένα ποίημά του αφιερωμένο στους επισκόπους της Υόρκης, υπενθυμίζει τον χαρακτήρα της εκπαίδευσης στη σχολή και μνημονεύει τους διδασκόμενους συγγραφείς. Με βάση το ποίημα αυτό ο M. Roger ανασύστησε το διδακτικό πρόγραμμα της σχολής της Υόρκης, το οποίο όμως, γραμμένο από τον Αλκουίνο προ του 781 ή 782, προοριζόταν μάλλον για εκπαιδευτικό οργανόγραμμα όσον αφορά τη σχολική μεταρρύθμιση του Καρλομάγνου.

Ο Αλκουίνος εγκατέλειψε την Υόρκη για ένα προσκυνητικό ταξίδι στη Ρώμη, συνοδεύοντας τον δάσκαλό του Aelbert και με στόχο την αναζήτηση χειρογράφων. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού αυτού, ο Αλκουίνος είχε την ευκαιρία να ανοίξει τους πνευματικούς του ορίζοντες, να διαπιστώσει από κοντά τα επιτεύγματα της ηπειρωτικής Ευρώπης και να γνωρίσει, προφανώς, άγνωστα σε αυτόν λογοτεχνικά έργα. Επανέλαβε το ταξίδι αυτό το 780, και τότε είναι που συνάντησε για πρώτη φορά τον Καρλομάγνο στην Πάρμα, ο οποίος και τον έπεισε να εγκατασταθεί μόνιμα στην αυτοκρατορική αυλή του και του παραχώρησε μάλιστα τα σημαντικά αββαεία της Ferrières και του St. Loup στην Τρουά.

Ο Καρλομάγνος προσέβλεπε στις ικανότητες του Αλκουίνου και στις ποικίλες γνώσεις του για να πραγματοποιήσει το όραμά του, που δεν ήταν άλλο από το να ανυψώσει το πνευματικό επίπεδο των Φράγκων. Η πνευματική αυτή κίνηση στηρίχθηκε στην αναδιοργάνωση της σχολικής ζωής και στην καθιέρωση του ρωμαϊκού εκπαιδευτικού συστήματος με τις επτά ελευθέριες τέχνες και τη διάδοση της λατινικής λογοτεχνίας. Ο Αλκουίνος ανέλαβε τα καθήκοντά του στη χρονική περίοδο από το 780 ως το 781, και στους πρώτους μαθητές του συμπεριλαμβάνονταν ο ίδιος ο Καρλομάγνος, μέλη της οικογένειας και του περιβάλλοντός του και άνθρωποι του κλήρου. Παράλληλα αφοσιώθηκε στη διδασκαλία, στη λεγόμενη ακαδημία που συγκροτήθηκε στην Αυλή, όπως ακριβώς μνημονεύεται στο Dialogue. Ο Αλκουίνος όχι μόνο κατόρθωσε να μεταδώσει στην αυτοκρατορική αυλή τις γνώσεις του, αλλά με το συγγραφικό του έργο κληροδότησε πολύτιμα εκπαιδευτικά εργαλεία στο βασίλειο των Φράγκων, και όχι μόνο, μεταξύ των οποίων και η αναθεώρηση της βίβλου, που αποτέλεσε το αυθεντικό κείμενο καθ’ όλο τον Μεσαίωνα.

Ο Πάπας Γρηγόριος ο Μέγας, από τα τέλη του 6ου αιώνα είχε απαγορεύσει τη μελέτη και διδασκαλία των ελευθέριων τεχνών στις επισκοπικές σχολές, κάτι που δεν ακολουθήθηκε όμως κατά γράμμα στα εκκλησιαστικά κέντρα μάθησης. Ωστόσο, ο Αλκουίνος επανέφερε και μάλιστα σε τιμητική θέση, τις τέχνες αυτές στο πρόγραμμα σπουδών της ανακτορικής σχολής και έκτοτε καθιερώθηκαν σε όλες τις «εξωτερικές» και «εσωτερικές» σχολές της αυτοκρατορίας. Δεν είναι οπωσδήποτε, τυχαίο το γεγονός ότι η καλλιέργεια της γραμματικής και ρητορικής τέχνης εκφράστηκαν με την άνθηση της νεοκλασικής επιστολογραφίας. Άνθρωποι του λόγου συνέτασσαν πραγματείες σε ύφος επιστολής για το ευρύτερο κοινό. Σώζονται χαρακτηριστικά πάνω από εκατό επιστολές του Lupus της Ferrières (†862), της επιφανέστερης φυσιογνωμίας στα κλασικά γράμματα κατά την εποχή του Καρόλου του Φαλακρού.

Ο Αλκουίνος, αφού έθεσε τα θεμέλια αυτής της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης και προσδιόρισε το πνευματικό τοπίο σύμφωνα με τις επιθυμίες του Καρλομάγνου, συγκρότησε σημαντική βιβλιοθήκη στο παλάτι και επανήλθε στη γενέτειρά του, το 781, αλλά για μικρό χρονικό διάστημα. Οι προσφορές του Αλκουίνου σε βιβλία ήταν ποικίλου περιεχομένου, όπως: Επιστολές του Μεγάλου Αλεξάνδρου, του Σένεκα, του Αποστόλου Παύλου, όπως και του Ψευδο-Αυγουστίνου στις Κατηγορίες. Ένας κατάλογος των βιβλικών ονομάτων στα εβραϊκά, με τη λατινική μετάφρασή τους, όπως και ένα αντίγραφο της Βίβλου, δωρήθηκαν επίσης από τον Αλκουίνο στον αυτοκράτορα και κατά πάσα πιθανότητα πολλά από τα δικά του συγγράμματα.

Σύντομα, ο αυτοκράτορας του ζήτησε να επιστρέψει και πάλι στην Αυλή, προκειμένου να αντιμετωπίσει την αίρεση των Αυτοπιακετών, η οποία είχε εξαπλωθεί ραγδαία σε ολόκληρη την Ισπανία. Ο Αλκουίνος πέτυχε να καταδικαστεί ως αιρετικός ο Félix d’ Urgell και ως ανταμοιβή ο Καρλομάγνος του παραχώρησε το αββαείο του Αγίου Μαρτίνου της Τουρ. Εκεί έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του συμβάλλοντας στην ανάδειξη της σχολής του αββαείου σε πρότυπο βιβλιογραφικό εργαστήριο, όπου επιδέξιοι καλλιγράφοι φιλοτέχνησαν σπάνιας ομορφιάς κώδικες για λογαριασμό του.

Η επίδραση που άσκησε το πρωτοποριακό έργο του Αλκουίνου στη αυλή του Καρλομάγνου, διαφαίνεται από την όλη οργάνωση που παρατηρήθηκε από τότε στις βιβλιοθήκες και στα αντιγραφικά εργαστήρια των μοναστηριακών κέντρων βιβλιοθήκης (Βιβλ. ΙV, 144-146, 151).

Ιστορικό πλαίσιο: Δυτικός Μεσαίωνας
Όνομα/Προσωνυμία: Αλκουίνος (Albinus)
Ιδιότητα/Αξίωμα: Λόγιος
Τόπος γέννησης: Υόρκη
Τόπος θανάτου: Τουρ
Τόπος δράσης: Υόρκη
Άαχεν
Τουρ
Χρόνος γέννησης: 735
Χρόνος δράσης: 8ος-9ος αι.
Αναφέρει: Πρόσωπα
Lupus de Ferrières, λόγιος - συλλέκτης βιβλίων
Καρλομάγνος (Κάρολος ο Μέγας), αυτοκράτορας
Οράτιος, ποιητής
Αλέξανδρος ο Μέγας
Βιβλιοθήκες
Βιβλιοθήκη της Μονής του Αγίου Μαρτίνου της Τουρ
Εικόνες
Ο Hrabanus Maurus και ο Αλκουίνος σε μικρογραφία από τον κώδικα «De laudibus sanctae crucis», που γράφτηκε πιθανότατα στη Fulda, γύρω στο 840. Ρώμη, Αποστολική Βιβλιοθήκη του Βατικανού (Reg. lat. 124, φ 2ν).
Ο Αλκουίνος της Υόρκης, από την έκδοση: A. Thevet, «Les Vrais Pourtraits et vies des hommes illustres», 1584.
Αναφέρεται από: Πρόσωπα
Lupus de Ferrières, λόγιος - συλλέκτης βιβλίων
Βιβλιοθήκες
Μονή του Ράιχεναου
Μονή της Φούλντα
Βιβλιοθήκη της Μονής του Αγίου Μαρτίνου της Τουρ
Άδεια χρήσης: In Copyright (InC)
Δικαιώματα: Το σύνολο του περιεχομένου του παρόντος διαδικτυακού τόπου αποτελεί πρωτότυπη επιστημονική εργασία του Κ. Σπ. Στάικου και των συνεργατών του. Το εικαστικό υλικό προέρχεται από την προσωπική συλλογή του Κ. Σπ. Στάικου και ο ίδιος είναι κάτοχος των σχετικών δικαιωμάτων που απαιτούνται για τη δημόσια προβολή και διάθεσή του.
Εμφανίζεται στις συλλογές:Πρόσωπα
Προβολή λιγότερων