Μονή Μεγίστης Λαύρας

Πρόκειται για την αρχαιότερη Μονή του Αγίου Όρους (χρονολογείται το 963), κτήτορας της οποίας ήταν ο Άγιος Αθανάσιος ο Αθωνίτης, που ενισχύθηκε οικονομικά για την ανέγερσή της από τους αυτοκράτορες Νικηφόρο Φωκά και Ιωάννη Τσιμισκή (Τωμαδάκης, Άθων).lavras2 Η συλλογή των χειρογράφων της Μεγίστης Λαύρας είναι πλουσιότερη από κάθε άλλη βιβλιοθήκη του Άθω και περιλαμβάνει 2.242 κώδικες, από τους οποίους οι 100 είναι σλαβικοί (Litsas, Pal.) Ανάμεσα στους αρχαιότερους κώδικες, που χρονολογούνται από τον 10ο αιώνα, περιλαμβάνεται ένα περγαμηνό Τετραευάγγελον (992) σε μικρογράμματη γραφή, που κοσμείται από έντεκα αψιδωτά κοσμήματα των κανόνων αντιστοιχίας των Ευαγγελιστών. Επίσης ένα περγαμηνό Ευαγγελιστάριο (950 περ.), το οποίο χαρακτηρίζει ολοσέλιδη παράσταση του Χριστού, με εκατέρωθεν τις προτομές της Θεοτόκου, του Ιωάννη του Προδρόμου και των τεσσάρων Ευαγγελιστών. Ο κώδικας ξεχωρίζει ανάμεσα στα πρώιμα Ευαγγελιστάρια του Αγίου Όρους λόγω της εικονογράφησής του αυτής, που σηματοδοτεί επίσης την επίδραση της Λειτουργίας στην ιστόρηση των Ευαγγελίων (Ευστρατιάδης, Λαύρ.). Ένα άλλο Ευαγγελιστάριο, με ξεχωριστό καλλιτεχνικό ενδιαφέρον, το λεγόμενο «του αυτοκράτορα Φωκά», χρονολογείται στη δεκαετία 1120-1130 και αποτελεί σπάνιο κειμήλιο της βυζαντινής τέχνης. Κοσμείται από τρεις ολοσέλιδες μικρογραφίες δεσποτικών εορτών, με περίτεχνα επίτιτλα και καλλιγραφικά πρωτογράμματα. Η παράδοση έχει εσφαλμένα συνδέσει το χειρόγραφο αυτό με τον αυτοκράτορα Νικηφόρο Φωκά, αναμφίβολα όμως πρόκειται για κώδικα που προήλθε από το αυτοκρατορικό εργαστήρι της Κωνσταντινούπολης κατά παραγγελία των μοναχών της Μεγίστης Λαύρας. 

Ένας από τους πιο αξιόλογους κώδικες των αγιορείτικων βιβλιοθηκών είναι και αυτός με το Περί ύλης Ιατρικής του Διοσκορίδη, του τέλους του 11ου ή των αρχώνE 7 του 12ου αιώνα. Αποτελεί σημαντικό επιστημονικό και εικονογραφικό τεκμήριο και διατηρεί στοιχεία από την εποχή της δυναστείας των Μακεδόνων (Weitzman, Myth.). Τέλος, ενδιαφέρον παρουσιάζει κι ένας κώδικας που επιγράφεται Βίος και Διαθήκη Αγίου Αθανασίου Αθωνίτη, του 15ου αιώνα, που περιέχει μια ολοσέλιδη εικόνα του κτήτορα της Λαύρας και τρία διακοσμητικά επίτιτλα. Σε αντίθεση με το πρωιμότερο πορτρέτο του αγίου, που διασώζεται σε χειρόγραφο της Λαύρας του 11ου αιώνα, ο ιδρυτής της Μονής κρατά σταυρό μπροστά στο στήθος του και ανοιχτό ειλητάριο. 

Τα έντυπα της βιβλιοθήκης, που χρονολογούνται από τις απαρχές της τυπογραφίας ως το 1931, ανέρχονται κατά μια εκδοχή γύρω στα 3.500 –lavras3σήμερα ο αριθμός αυτός είναι πολλαπλάσιος. Υπάρχουν ανάμεσά τους πολύτιμα βιβλία, αρκετά αρχέτυπα και σημαντικά δείγματα της ελληνικής τυπογραφικής τέχνης, όπως η πρώτη έκδοση των Απάντων του Ομήρου, που τυπώθηκε σε δύο τόμους στη Φλωρεντία από τον Δημήτριο Δαμιλά το 1488/89, η Ανθολογία των Επιγραμμάτων του Μάξιμου Πλανούδη, που τυπώθηκε με την επιμέλεια του Ιανού Λάσκαρη στη Φλωρεντία το 1494 και οι Κωμωδίες του Αριστοφάνη, που εκδόθηκαν από τον Μάρκο Μουσούρο στο τυπογραφείο του Άλδου Μανούτιου στη Βενετία το 1498. Τέλος, θησαυρίζεται στη Λαύρα ένα από τα πρωιμότερα λειτουργικά έντυπα της εκδοτικής ελληνικής παραγωγής της Βενετίας, η Παρακλητική, που εκδόθηκε από τον Ανδρέα Κουνάδη το 1522 (Βιβλ. ΙΙΙ, 248-251).

 

 

 

 

 

 

Επωνυμία: Βιβλιοθήκη Μονής Μεγίστης Λαύρας
Ιστορικό πλαίσιο: Βυζαντινή Εποχή
Τόπος ίδρυσης: Άγιο Όρος
Τόπος λειτουργίας: Άγιο Όρος
Χρόνος ίδρυσης: 963
Αναφέρει: Πρόσωπα
Μανούτιος, Άλδος, τυπογράφος
Μουσούρος, Μάρκος, λόγιος
Λάσκαρης, Ιανός, λόγιος
Αριστοφάνης, κωμικός ποιητής
Εικόνες
Η Φιάλη στη Μονή Μεγίστης Λαύρας. Ξυλογραφία του D. Lancelot βασισμένη σε φωτογραφία αγνώστου από το περιοδικό σύγγραμμα: «Annales archéologiques» του Didron aîné, 1861.
Άποψη του εξωνάρθηκα του Καθολικού της Μεγίστης Λαύρας. Φωτογραφία του Σπύρου Μελέτζη από την έκδοση: «Φωτογραφικό Οδοιπορικό στο Άγιον Όρος: 1950», Αγιορείτικη Φωτοθήκη, Άγιον όρος, 1996.
Η μονή Μεγίστης Λαύρας. Χαλκογραφία άγνωστου δημιουργού, 1810.
Ο Ευαγγελιστής Λουκάς, μικρογραφία σε περγαμηνό κώδικα (κώδ. Α 35, φ. 98β). Τετραευάγγελο, 1270.
Άδεια χρήσης: Αναφορά Δημιουργού - Μη Εμπορική Χρήση - Όχι Παράγωγα Έργα 4.0 Διεθνές (CC BY-NC-ND 4.0)
Δικαιώματα: Το λήμμα αποτελεί πρωτότυπη επιστημονική εργασία της ομάδας ανάπτυξης του ψηφιακού χώρου «Περί Βιβλιοθηκών».
Εμφανίζεται στις συλλογές:Βιβλιοθήκες
Προβολή λιγότερων
Εικαστικό Υλικό
Προβολή λιγότερων